ANADOLU’YU GÖNÜL İPLİĞİYLE DOKUYAN SULTAN: HACI BAYRÂM-I VELÎ (K.S.)
Anadolu topraklarının sadece kılıçla değil, iman, ihlas, sevgi ve alın teriyle vatan kılındığı o kritik dönemin en meşhur manevi mimarı Hacı Bayrâm-ı Velî’dir. 14. yüzyılın ortalarında Ankara’nın Solfasol köyünde dünyaya gelen ve asıl adı Numan olan bu kutlu zat, sadece tasavvuf hırkasını giyen bir derviş değil; ilmi, tarımı, esnaflığı ve toplumsal dayanışmayı tek bir potada eriten çok yönlü bir cemiyet önderidir. Onun Ankara’da yaktığı manevi meşale, yetiştirdiği Akşemseddin gibi talebeler vasıtasıyla İstanbul’un fethine ve Osmanlı İmparatorluğu’nun cihan devletine dönüşmesine zemin hazırlamıştır.
Müderrislik Kürsüsünden Somuncu Baba’nın Fırınına
Genç yaşta zahiri ilimlerin zirvesine çıkan Numan, Ankara ve Bursa medreselerinde dersler veren, talebeler yetiştiren saygın bir müderris (profesör) idi. Ancak içindeki manevi arayış onu kuru bilginin ötesine çağırıyordu. Hayatının dönüm noktası, Şam’dan gelen büyük veli Somuncu Baba (Ekmekçi Koca / Hamid-i Veli) ile Bursa’da karşılaşması oldu. Somuncu Baba’nın manevi derinliğine hayran kalan Numan, medresedeki şöhretini, makamını ve maaşını bir kenara bırakarak ona intisap etti.
Hocasının yanında çok sıkı bir nefis terbiyesinden (seyr-u sülûk) geçti. Somuncu Baba ona ihlası, tevazuu ve halkın içinde Hak ile beraber olmayı öğretti. Adana, Şam ve Hicaz seyahatlerinin ardından hocasının emriyle “Hacı Bayram” unvanını alarak doğduğu topraklara, Ankara’ya geri döndü ve irşat faaliyetlerine başladı.
Bayramiyye Yolu: Alın Teri ve Zikir Bir Arada
Hacı Bayrâm-ı Velî’nin kurduğu ve kendi adıyla anılan Bayramiyye tarikatı, İslam tasavvuf tarihinin en özgün ve en meşhur ekollerinden biridir. Bu yolun en belirgin vasfı, dervişlerin dünyadan el etek çekip miskin bir hayat sürmesini kesinlikle reddetmesidir. Hacı Bayram Hazretleri, müridlerine bizzat tarlada çalışmayı, esnaflık yapmayı, üretmeyi ve el emeğiyle geçinmeyi farz kılmıştır. Kendisi de müridleriyle birlikte Ankara ovalarında ekin ekmiş, burçak toplamış, alın teri dökmüştür.
Onun kurduğu imece sistemi, toplumsal barışın ve ekonomik dengenin sigortası olmuştur. Zenginlerden toplanan zekat ve sadakaları düzenli bir vakıf sistemiyle fakirlere dağıtmış, Ankara’da açtığı aşevinde her gün binlerce yoksulu doyurmuştur. Hacı Bayram Camii’nin etrafında kurulan bu muazzam ilim ve irfan halkası, Anadolu insanının ahlaki pusulası haline gelmiştir.
Sultan II. Murad ile Tarihi Görüşme ve Vefatı
Hacı Bayram Hazretleri’nin halk üzerindeki muazzam nüfuzu ve etrafındaki on binlerce müridi, dönemin padişahı II. Murad’ın sarayında birtakım siyasi endişelere yol açtı. Şikayetler üzerine Edirne’ye çağrılan Hacı Bayram, padişahın huzuruna çıktı. Onun ilmini, ihlasını, dünyaya zerre miktar değer vermeyen zahidliğini ve devlete olan sadakatini bizzat gören II. Murad, ona hayran kaldı. Ondan özür dileyerek Ankara’ya büyük imtiyazlarla geri gönderdi, hatta müridlerini askerlik ve vergiden muaf tuttu.
Edirne sahasında II. Murad ile yaptığı o meşhur sohbette, padişahın İstanbul’un fethiyle ilgili hüzünlü sorusuna, kucağındaki bebek şehzadeyi (Fatih) ve talebesi Akşemseddin’i işaret ederek, “Sultanım, bu şehrin fethi ne sana ne de bana nasip olacak. İstanbul’u işte şu beşikteki çocukla bizim köse Akşemseddin fethedecek” buyurarak asırlar sonrasını müjdelemiştir. 1429 yılında Ankara’da vefat eden Hacı Bayrâm-ı Velî’nin türbesi, bugün hala Ankara’nın kalbi ve Türkiye’nin en çok ziyaret edilen muazzam bir manevi merkezidir.
Kaynak: islamvetarih.com
