Mâlikî Mezhebi ve İmam Mâlik b. Enes Kronolojisi

Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) hadislerine ek olarak, sünnetin canlı bir pratik olarak yaşandığı Medine halkının ameline (yaşayışına) hukuki bir kaynak olarak en büyük değeri veren Mâlikîlik; Hicaz ve Kuzey Afrika başta olmak üzere Endülüs medeniyetinin de yegane fıkhi omurgasını oluşturan mezheptir.

KRONOLOJİK TARİHLER (HİCRÎ / MİLADÎ)

• Kurucunun Doğumu: H. 93 / M. 711 (Medine)
• el-Muvatta’nın Kaleme Alınması: H. 140 – 150 / M. 757 – 767 yılları arası (İslam tarihinin ilk hadis/fıkıh eseri)
• Siyasi Mihne (Eziyet) Olayı: H. 147 / M. 764 (Abbâsî valisine karşı zorla biatın geçersizliğini savunduğu için kırbaçlanması)
• Vefatı: H. 11 Rebiülevvel 179 / M. 7 Haziran 795 (Medine – Cennetü’l-Bakî Mezarlığı)

OLAYIN VE ŞAHSIN TARİHÎ ROLÜ

• “Dârü’l-Hicre İmamı”: İmam Mâlik hayatı boyunca Medine’den hiç ayrılmamış, Hz. Peygamber’in bastığı topraklara saygısından ötürü Medine içinde bineğe dahi binmemiştir. Sünnetin ve fıkhın Medine merkezli saf halini muhafaza etmiştir.
• Medine Ehlinin Ameli İstidlali: İslam hukukuna “Medine halkının ortak yaşayışı” (Amel-i ehl-i Medîne) kavramını sokmuş; bunu, tek bir kişinin naklettiği (âhad) hadislerden daha güvenilir bir sünnet kaynağı kabul etmiştir.

KURUMSAL VE MEDENÎ GELİŞMELER

• el-Muvatta’nın Tarihsel Etkisi: Abbasi Halifesi Mansûr ve Hârûnürreşîd, el-Muvatta‘yı devletin resmi kanunnamesi yapmak ve Kabe’ye asarak tüm ülkeyi bu hukuka uymaya zorlamak istemiş; ancak İmam Mâlik, “Her bölgeye ulaşan bir ilim ve sahabe mirası vardır, insanları zorlamayalım” diyerek fıkhi çoğulculuğu ve hukuk özgürlüğünü korumuştur.
• Kuzey Afrika ve Endülüs Hukuk Düzeni: Mezhep, talebeleri (özellikle Yahyâ b. Yahyâ el-Leysî) aracılığıyla Kuzey Afrika (Mağrib) coğrafyasına ve Endülüs Emevî Devleti’ne taşınmış; buralarda resmi devlet hukuku olarak asırlarca uygulanmıştır.

KAYNAKÇA

• Muranyi, Miklos (2003). “Mâlik b. Enes”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 27, ss. 487-495.
• Koca, Ferhat (2003). “Mâlikî Mezhebi”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 27, ss. 495-507.

KAYNAK: islamvetarih.com