MEDRESE REFORMCULARI VE SÜNNET MÜDAFİLERİ: İMAM BİRGİVÎ VE İBNÜ’L-KAYYIM EL-CEVZİYYE
İslam tarihinin ilerleyen asırlarında, toplumda ve medreselerde baş gösteren ahlaki yozlaşmalara, bid’atlara ve hurafe inançlara karşı kalemiyle ve duruşuyla muazzam bir ıslahat hareketi başlatan iki meşhur müceddid karakterli alim İmam Birgivî ve İbnü’l-Kayyım el-Cevziyye’dir.
Osmanlı’nın Ahlak Kalesi ve Müftüsü: İmam Birgivî Hazretleri (r.a.)
Osmanlı İmparatorluğu’nun en parlak dönemi olan Kanuni Sultan Süleyman devrinde yaşayan, saraydaki lüksü, rüşveti ve medreselerdeki bozulmaları sert bir dille eleştiren en meşhur Osmanlı alimi İmam Birgivî’dir (v. 981/1573). Balıkesir’de doğan ve ardından İzmir’in Birgi kasabasına yerleşerek orada müderrislik yapan Birgivî, sarsılmaz bir takva abidesiydi.
Onun halkın inancını ve ahlakını düzeltmek amacıyla Türkçe kaleme aldığı meşhur eseri “Birgivî Vasiyetnâmesi” (Risale-i Birgivi), Osmanlı toplumunda ve Cumhuriyet Türkiye’sinde yüzyıllarca her Müslümanın evinde dinini ilk öğrendiği başucu ilmihali olmuştur. Ayrıca Arapça dil bilgisinde yazdığı Avâmil ve İzhâr kitapları, Osmanlı medreselerinde en temel ders kitapları olarak okutulmuştur. O, devlet kademelerindeki adaletsizliklere karşı Şeyhülislam Ebussuud Efendi ile fıkhi münazaralara girecek kadar ilmin namusunu savunan ulu bir Osmanlı fakihiydi.
Kalp Hastalıklarının Hekimi: İbnü’l-Kayyım el-Cevziyye (r.a.)
Şam’da doğan ve hocası İbn Teymiyye’nin en seçkin, en sadık ve onun fikirlerini dünyaya en estetik dille yayan baş talebesi İbnü’l-Kayyım el-Cevziyye’dir (v. 751/1350). Babası Şam’daki Cevziyye Medresesi’nin yöneticisi olduğu için bu isimle anılmıştır. O da hocası gibi fıkhi ve itikadi konularda katı gelenekçi bir duruş sergilemiş ve bu uğurda Şam zindanlarında hapis yatmıştır.
Ancak İbnü’l-Kayyım’ı tasavvuf ve ahlak dünyasında da meşhur kılan yönü, kalbin hastalıklarını, kibiri, riyayı ve nefsin hilelerini bir doktor titizliğiyle inceleyen muazzam psikolojik eserler yazmasıdır. Onun kalbe şifa olan başyapıtı “Madâricü’s-Sâlikîn” (Kulun Manevi Basamakları) ve fıkıh usulünde yazdığı İ’lâmü’l-Muvakkıîn eserleri, İslam dünyasında aklın hürriyetini ve hadislerin mutlak otoritesini savunan en meşhur kılavuz kitaplar arasındadır.
Kaynak: islamvetarih.com
