Hârizmî ve “Cebir” İlminin Doğuşu: Matematik ve Algoritma Miladı

Dünya bilim tarihine “Cebir” (Algebra) adında tamamen bağımsız yeni bir matematik dalı hediye eden ve “Sıfır” (0) rakamını sistemleştirerek insanlığın işlem yapma kabiliyetini çağ atlatan Hârizmî; bugün kullandığımız bilgisayar yazılımlarının ve yapay zekanın temeli olan “Algoritma” kavramının da isim babasıdır.

YAŞADIĞI DÖNEM VE ŞEHİR

• Hicrî / Miladî Asır: H. 2. Yüzyıl sonu – 3. Yüzyıl başı / M. 9. Yüzyıl.
• Faaliyet Gösterdiği Bölge: Bağdat – Abbâsî Beytülhikme Akademisi Başmühendisi.
• Doğum / Ölüm Tarihi: H. 164 – 232 / M. 780 – 850.

DÜNYA BİLİM TARİHİNE KAZANDIRDIĞI İLKLER VE BULUŞLAR

• Cebir Bilminin Kurulması: Matematikte bilinmeyenleri (X, Y) harflerle ve denklemlerle çözme yöntemini dünyada ilk kez müstakil bir bilim dalı haline getirmiştir. Sadece geometriyle çözülemeyen ticari, miras ve arazi ölçüm problemlerini cebirle çözmüştür.
• Sıfır (0) Rakamının Avrupalılara Öğretilmesi: Hint rakam sisteminden aldığı sıfırı ve ondalık sayı düzenini matematiksel işlemlere dahil ederek bugünkü “Arap Rakamları” adıyla batı dünyasına taşımıştır. Sıfır olmasaydı modern bilgisayar kodlaması (0 ve 1’ler) asla yapılamazdı.
• Algoritmanın Doğuşu: Batılılar, matematiksel adımları mantıksal sırayla çözme yöntemine Hârizmî’nin ismini telaffuz edemedikleri için Latinceleşmiş hali olan “Algorismus” (Algoritma) adını vermişlerdir.

BAŞYAPITI VE KİTAP TARİHİ

• el-Kitâbü’l-muhtasar fî hısâbi’l-cebr ve’l-mukābele: Dünyadaki ilk cebir kitabıdır. Batı dillerine Liber Algebrae olarak çevrilmiş ve asırlarca Avrupa üniversitelerinde okutulmuştur.

AKADEMİK KAYNAKÇA

• Süheyl, Ünver (1983). “Hârizmî ve Matematik Tarihi”, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Kutluer, İlhan (1997). “Hârizmî, Muhammed b. Mûsâ”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 16, ss. 224-227.

KAYNAK: islamvetarih.com