Câbir b. Hayyân ve Modern Kimyanın Doğuşu: Laboratuvar ve Atom Teorisi

Batı dünyasında “Geber” adıyla bilinen ve dünyadaki ilk sistemli kimya laboratuvarını kurarak simyayı deneysel bir bilim dalı olan “Kimyaya” dönüştüren Câbir b. Hayyân; atomun parçalanabileceğini Einstein’dan bin yıl önce öngören kimyanın tartışmasız babasıdır.

YAŞADIĞI DÖNEM VE ŞEHİR

• Hicrî / Miladî Asır: H. 2. Yüzyıl / M. 8. Yüzyıl.
• Faaliyet Gösterdiği Bölge: Tus (Doğum yeri) ve Kûfe.
• Doğum / Ölüm Tarihi: H. 101 – 194 / M. 721 – 815.

DÜNYA BİLİM TARİHİNE KAZANDIRDIĞI İLKLER VE BULUŞLAR

• Laboratuvar Teknikleri (Damıtma ve İmbik): Kimyasal maddeleri saflaştırmak için dünyadaki ilk laboratuvar araç gereçlerini, özellikle sıvıları damıtmaya yarayan “İmbik” (Alembic) cihazını icat etmiştir. Süblimleşme, süzme, eritme ve kristalleştirme gibi temel kimya yöntemlerini bulmuştur.
• Asitlerin Keşfi ve Kral Suyu: Nitrik asit (kezzap), sülfürik asit (zaç yağı) ve hidroklorik asiti dünyada ilk kez laboratuvar ortamında elde etmiştir. Altını bile eritebilen yegane sıvı olan “Kral Suyu” karışımını icat etmiştir.
• İlk Atom Parçalanma Teorisi: “Maddenin en küçük parçası olan cüz-ü lâyecebzenin (atomun) içinde o kadar yoğun bir enerji vardır ki, parçalanacak olursa Bağdat gibi bir şehri yerle bir edebilir” diyerek nükleer fiziğin kapısını asırlar önce aralamıştır.

BAŞYAPITI VE KİTAP TARİHİ

• Kitâbü’l-Kimyâ (veya Kitâbü’l-Esrâr): Latinceye Liber de algebra et almucabala ve Summa Perfectionis adlarıyla çevrilen eserleri, Avrupa’da modern kimyanın doğuşunu sağlayan yegane kurucu metinler olmuştur.

AKADEMİK KAYNAKÇA

• Kaya, Mahmut (1993). “Câbir b. Hayyân”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 6, ss. 533-538.
• Holmyard, Eric J. (1957). “Alchemy”, Penguin Books, London.

KAYNAK: islamvetarih.com