MODERN ÇAĞIN GİZLİ KUL HAKKI TUZAĞI: KUL HAKKI VE SOSYAL MEDYA AHLAKI
İslam fıkhı ve ahlak nizamı, teknolojinin ve zamanın değişmesiyle kuralları eskiyen bir sistem değil; bilakis her yeni çağın getirdiği sosyal zeminleri kendi sarsılmaz ilkeleriyle hizaya çeken dinamik bir rehberdir. 21. yüzyılda insanlığın hayatının merkezine oturan internet ve sosyal medya mecraları, beşeri ilişkileri hızlandırırken, farkında olunmadan işlenen en büyük ameli günahların ve kul hakkı ihlallerinin de dehlizi haline gelmiştir. Birçok Müslüman; gıybet, iftira, tecessüs (gizlilikleri araştırma) ve kul hakkı gibi ağır fıkhi cürümlerin sadece fiziki dünyada işlendiğini zannetme yanılgısı içindedir. Oysa klavye arkasından atılan tek bir tweet, paylaşılan tek bir yorum veya video, sahibini ahirette müflis durumuna düşürecek devasa bir günah sarmalına sürükleyebilir.
1. Dijital Dünyada Gıybet ve İftiranın Fıkhi Boyutu
Hucurât Suresi 12. ayette yer alan, “Birbirinizin gıybetini yapmayın; hanginiz ölmüş kardeşinin etini yemekten hoşlanır?” ilahi uyarısı, sosyal medya çağında en çok çiğnenen sınırlardan biridir. İslam fıkhına göre gıybet; bir insanın arkasından, duyduğunda hoşlanmayacağı doğru bir şeyi konuşmaktır; eğer o şey yalan ise bu doğrudan iftiradır ve her ikisi de haramdır.
Sosyal medyada bir kimsenin fotoğrafının altına hakaretamiz yorumlar yazmak, gizlice çekilmiş bir videosunu rızası dışında paylaşarak onu küçük düşürmek veya asılsız bir iddiayı “retweet” ederek yayılmasına aracılık etmek, gıybet ve iftiranın dijital dünyadaki ta kendisidir. Fiziki dünyada gıybet bir iki kişinin arasında kalırken, dijital dünyada tek bir tıkla milyonlarca insana ulaşmaktadır. Bu durum, gıybetin ve iftiranın cürmünü ve ahiretteki vebalini milyonlarca kat artırmaktadır.
2. Kul Hakkının Dijital Yayılımı ve Müflis Olma Tehlikesi
Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed (s.a.v.), ashabına, “Müflis (iflas eden) kimdir bilir misiniz?” diye sormuş, ashab dünyevi anlamda parası bitenleri söyleyince Efendimiz şu sarsıcı cevabı vermiştir: “Ümmetimin müflisi o kişidir ki; kıyamet günü namaz, oruç ve zekatla gelir. Ancak şuna sövmüş, buna iftira atmış, şunun malını yemiş, şunun kanını dökmüştür. Sevapları o hak sahiplerine dağıtılır. Sevapları bitince, hak sahiplerinin günahları o kişinin üzerine yüklenir ve cehenneme fırlatılır.” (Müslim).
Sosyal medyada tanımadığı bir devlet büyüğüne, bir alime, bir esnafa veya sıradan bir vatandaşa klavye arkasından hakaret eden, onun onurunu zedeleyen bir Müslüman, kıyamet günü o tanımadığı insanla tek tek helalleşmek zorunda kalacaktır. İnternette kul hakkı ihlal edilen kişi sayısı yüz binlere ulaşabileceği için, bu hakların dünyada temizlenmesi (helallik alınması) imkansız hale gelmektedir. Sosyal medya, insanı saniyeler içinde “müflis” konumuna düşürebilecek en tehlikeli ameli tuzaktır.
3. Fıkhi Bir Cürüm Olarak “Telif Hakkı” ve Emeğin Çalınması
Sosyal medya ve internet ahlakının bir diğer fıkhi boyutu da Telif Hakkı meselesidir. Bir yazarın kitabını pdf olarak kaçak yaymak, bir yazılımcının programını kırılarak (crack) kullanmak, bir sanatçının veya fotoğrafçının emeğini kaynak göstermeden ve rızasını almadan ticari amaçla kullanmak, İslam ticaret ve kamu hukukuna göre doğrudan hırsızlık ve kul hakkıdır. Kulun emeği mukaddestir ve dijital ortamda olması o emeğin yağmalanabileceği anlamına gelmez.
Sonuç olarak; Müslüman, sosyal medyadaki profiliyle değil, şahsiyetiyle İslam’ı temsil eder. Akıllı telefon ekranlarına dokunurken kalemin yazdığı her harfin, paylaşılan her görselin amel defterine kaydedildiğini ve kıyamet günü mutlak bir hesaplaşmaya (kul hakkı mizanına) çıkacağını unutmamak, modern çağın en hayati takva şartıdır.
Kaynakça ve İlim Pınarı:
Bu dijital ahlak ve kul hakkı araştırmamız; İmam Gazâlî’nin İhyâü Ulûmi’d-Dîn (Dilin Afetleri Babı) eseri, İmam Nevevî’nin Riyâzü’s-Sâlihîn adlı hadis külliyatı, Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye’nin hak ihlallerini düzenleyen genel kaideleri ve Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu’nun “Sosyal Medya ve Kul Hakkı” üzerine yayınladığı güncel çağdaş fetva rehberlerinden derlenerek kaleme alınmıştır. Celal Yağmur
Kaynak: islamvetarih.com
