TIP VE AHLAKIN SINIRLARI: İSLAM FIKHINA GÖRE TAŞIYICI ANNELİK VE TÜP BEBEK TEDAVİLERİ
Modern tıp ve üreme teknolojileri, çocuk sahibi olamayan milyonlarca aileye umut ışığı olurken, beraberinde insan neslinin saflığını, aile kurumunun mahremiyetini ve nesep emniyetini doğrudan ilgilendiren çok çetin fıkhi soruları da gündeme getirmiştir. Laboratuvar ortamında yumurta ve spermin döllenmesiyle gerçekleştirilen tüp bebek tedavileri (IVF) ve bir kadının rahminin bir başka çiftin bebeğini büyütmek için kiralanması anlamına gelen taşıyıcı annelik, İslam tıp fıkhının en hassas, kılı kırk yaran sınırlarla örülü alanlarından biridir. İslam, şifa aramayı ve neslin devamını teşvik ederken, “nesep emniyetini” (soyun korunmasını) dinin en temel mukaddes amiral gemilerinden biri ilan etmiştir.
1. İslam’ın Beş Temel Maksadı ve Neslin Korunması (Hıfzu’n-Nesl)
İslam hukukunun ve şeriatın cihanşümul gayesi beş temel değerin mutlak surette korunması üzerine kurulmuştur: Canın, aklın, dinin, malın ve neslin korunması (hıfzu’n-nesl). İslam fıkhında nesep emniyeti; bir çocuğun anne ve babasının kim olduğunun hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde hukuken ve biyolojik olarak belli olması demektir. Soyun karışması, aile içi mahremiyet sınırlarının yıkılması ve miras haklarının birbirine girmesi fıkhen en büyük toplumsal fesat sebebidir. Bu yüzden üreme teknolojilerine verilen tüm fıkhi izinler, neslin saflığını koruma şartına bağlıdır.
2. Tüp Bebek Tedavisinin Fıkhi Hükmü ve Sınırları
Çocuk sahibi olamayan evli çiftlerin tıbbi bir tedavi olarak tüp bebek (laboratuvar ortamında dölleme) yöntemine başvurmaları, İslam hukukçularının ittifakıyla caiz ve meşrudur. Ancak bu cevazın sarsılmaz, meşhur ve çok katı bir sınırı vardır: Sperm ve yumurtanın mutlaka nikahlı eşlere ait olması şarttır.
- Caiz Olan Model: Kocanın spermi ile resmi/şer’î nikahlı karısının yumurtası laboratuvarda döllenip, yine aynı kadının (karısının) rahmine enjekte edilirse bu işlem tamamen helal bir tedavidir.
- Haram Olan Modeller: Evlilik bağı olmayan yabancı bir erkeğin sperminin (sperm bankasından) kullanılması, yabancı bir kadının yumurtasının alınması (donör kullanımı) veya döllenen yumurtanın nikahlı eşin dışındaki bir kadına nakledilmesi İslam hukukuna göre kesinlikle haramdır. Bu tarz uygulamalar, fıkhen zina fonksiyonu taşır, doğan çocuğun nesebini gayrimeşru kılar ve aile hukukunu yerle bir eder.
3. Taşıyıcı Annelik Neden Haramdır? Anneliğin Gerçek Sahibi Kimdir?
Kocanın spermi ile karısının yumurtasının laboratuvarda döllenip, kadının rahmi bebek taşımaya müsait olmadığı gerekçesiyle, bu embriyonun bir başka kadının (taşıyıcı annenin) rahmine yerleştirilmesi ve parayla rahim kiralanması işlemi İslam fıkhına göre kesinlikle haram ve yasaktır.
Bu yasağın en meşhur fıkhi gerekçeleri şunlardır:
- Nesebin Çiftlenmesi ve Anne Muamması: Doğacak çocuğun gerçek annesi kim olacaktır? Yumurtayı veren genetik anne mi, yoksa onu karnında taşıyan, kanıyla besleyen ve doğuran biyolojik anne mi? Kur’an-ı Kerim Mücadele Suresi 2. ayette, “Onların anneleri, ancak kendilerini doğuran kadınlardır” buyurarak doğurmanın anne kimliğindeki mutlak rolünü çizmiştir. Taşıyıcı annelik, annelik mefhumunu ikiye bölerek nesebi içinden çıkılmaz bir kaosa sürükler.
- İnsan Onurunun ve Rahmin Metalaşması: Kadın rahmi, parayla kiralanabilecek, üzerine ticari sözleşmeler yapılabilecek bir fabrika veya meta kesinlikle değildir. Bu uygulama, kadın bedenini sömüren ve insan onurunu rencide eden bir modern kölelik modelidir.
Sonuç olarak; İslam tıp fıkhı, evlilik birliği (nikah) içindeki her türlü meşru tedavi yöntemine sonuna kadar müsaade ederken, bu bağın dışına taşan, nesep emniyetini riske atan ve insan biyolojisini ticaret konusu yapan taşıyıcı annelik gibi batıl yöntemleri kesin bir dille lanetlemiştir.
Kaynakça ve İlim Pınarı: Bu tıp ve nesep fıkhı araştırmamız; İmam Nevevî’nin el-Mecmû’ (Nesep ve Nikah Babı) eseri, Mekke merkezli Râbitasü’l-Âlemi’l-İslâmî bünyesindeki İslam Fıkıh Akademisi Yapay Üreme Teknikleri Kararları (1984/9. Dönem Kararı), Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye’nin neslin korunmasına dair hukuki umumi kaideleri ve Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu’nun “Tüp Bebek, Sperm Bankaları ve Taşıyıcı Annelik” üzerine yayınladığı en güncel tıp fıkhı fetvalarından derlenerek kaleme alınmıştır. Celal Yağmur
Kaynak: islamvetarih.com
