İLAHİ AŞKIN SULTANI VE TASAVVUFUN ÖNCÜSÜ: RÂBİATÜ’L-ADEVİYYE
İslam düşünce ve maneviyat tarihinde, tasavvuf hırkasını saf bir ilahi aşk ve ihlasla dokuyan, sadece kadın evliyaların değil, tüm tasavvuf dünyasının en saygın önderlerinden biri olan şahsiyet Râbiatü’l-Adeviyye’dir. Hicri 2. asrın başlarında (Miladi 714 civarı) Basra’da dünyaya gelen Râbia, ailesinin dördüncü çocuğu olduğu için Arapçada dördüncü anlamına gelen “Râbia” adını almıştır. O, yoksulluğun, köleliğin ve acıların içinden süzülerek Allah dostluğunun en yüksek makamlarına ulaşmış bir sabır ve zühd abidesidir.
Kölelik Zincirinden Gönül Hürriyetine
Râbia, küçük yaşta anne ve babasını kaybetmiş, Basra’da yaşanan büyük bir kıtlık ve kuraklık sırasında kız kardeşlerinden ayrı düşerek zalim bir adam tarafından ulu orta köle pazarında satılmıştır. Yıllarca çok ağır şartlar altında, gece gündüz efendisinin hizmetinde koşturmuştur. Ancak o, gündüzleri efendisine hizmet ederken, geceleri herkes uyuduğunda sabahlara kadar seccadesinin başında gözyaşları dökerek Rabbine ibadet ederdi.
Bir gece, efendisi evde uyandığında odasından bir ışık süzüldüğünü ve bir ses geldiğini fark etti. Râbia secdede ağlayarak şöyle münacat ediyordu: “Allah’ım! Biliyorsun ki benim gönlümün arzusu senin emrine itaat etmek ve senin hizmetinde olmaktır. Eğer işim benim elimde olsaydı, senin ibadetinden bir an bile geri durmazdım. Fakat beni bir kula köle ettin, hizmetinden geç kalıyorsam beni affet…” Onun başının üzerinde nurdan bir kandilin parladığını gören efendisi, büyük bir korku ve saygıyla sabah olur olmaz Râbia’yı azat ederek hürriyetine kavuşturdu.
Tasavvuf Ekolünde Yeni Bir Çığır: Korku Değil, Aşk
Râbiatü’l-Adeviyye’den önceki ilk dönem zahitleri (Hasan-ı Basri ekolü vb.), ibadetlerinde daha çok Allah’ın azabından korkma (havf) ve cehennem endişesi üzerine yoğunlaşıyorlardı. Râbia ise tasavvuf dünyasına yepyeni ve pürüzsüz bir nefes getirdi: İlahi Aşk (Muhabbetullah).
Ona göre Allah’a, cehennem korkusuyla veya cennet arzusuyla ibadet etmek ihlası zedelerdi. Kul, Allah’ı sadece ve sadece O olduğu için, O’nun cemaline ve rızasına duyduğu sarsılmaz aşk için sevmelidir. Onun bu konudaki şu meşhur duası, tasavvuf felsefesinin en temel manifesto metni kabul edilir:
“Allah’ım! Eğer ben sana cehennem korkusuyla ibadet ediyorsam beni cehennem ateşinde yak! Eğer cennet ümidiyle ibadet ediyorsam beni cennetinden mahrum eyle! Ama eğer ben sana sırf senin zatına olan sevgim ve rızan için ibadet ediyorsam, o sonsuz cemalini benden esirgeme…”
Hikmet Dolu Kıssaları ve Vefatı
Râbia, Basra yakınlarındaki küçük bir kulübede, tek bir hasır, bir su testisi ve yastık olarak kullandığı bir tuğla ile tam bir yoksulluk ve zühd içinde yaşadı. Dönemin en büyük alimleri, fatihleri ve sufileri (Süfyan es-Sevrî, Malik bin Dinar vb.) onun kulübesine gelir, onun hikmet dolu sözlerinden faydalanır ve dua isterlerdi. Süfyan es-Sevrî onun huzurunda, “Allah’ım, senden dünyada selamet ve afiyet isterim” diye dua edince Râbia ağlamış ve ona, “Ey Süfyan! Dünyada selamet, dünyayı ve dünya malını tamamen terk etmektir, sen ise hala dünyadan bir şeyler istiyorsun” diyerek ihlas dersi vermiştir.
Bir gün elinde bir kova su ve bir tutam ateşle Basra sokaklarında hızla yürüdüğünü görenler ne yaptığını sorduklarında, “Cehennemin ateşini bu suyla söndürmeye, cenneti de bu ateşle yakmaya gidiyorum; ta ki insanlar aradan çıkarlar çıksın da sadece Allah için ibadet etsinler” diyerek insanlığın dini samimiyetini sorgulayan o sarsıcı cevabı vermiştir. Hicretin 185. yılında (M. 801) Kudüs’te vefat eden Râbiatü’l-Adeviyye, Zeytin Dağı eteklerine defnedilmiştir. O, İslam dünyasında iffetin, takvanın ve ilahi aşkın kıyamete kadar sönmeyecek en parlak meşalesidir.
Kaynak: islamvetarih.com
