CUMHURİYET TARİHİNİN EN MEŞHUR TEFSİR MİMARI: ELMALILI HAMDİ YAZIR
Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemi ile Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş yıllarında yaşamış, geleneksel İslami ilim birikimini modern çağın felsefi ve hukuki ihtiyaçlarıyla en yüksek düzeyde sentezlemiş en meşhur İslam alimi Elmalılı Hamdi Yazır’dır. Antalya’nın Elmalı kazasında dünyaya gelen ve asıl adı Muhammed Hamdi olan bu devasa şahsiyet; sadece bir müfessir (tefsir alimi) değil; aynı zamanda fıkıh, felsefe, mantık, hat sanatı ve edebiyat alanında otorite kabul edilen evrensel bir İslam mütefekkiridir. Onun kaleme aldığı Kur’an tefsiri, asırlardır Anadolu topraklarında İslam’ı doğru anlamak isteyenlerin en güvenilir başvuru kaynağı olmuştur.
Osmanlı Entelektüel Hayatından Meclis Kürsüsüne
Elmalılı Hamdi Yazır, İstanbul medreselerinde dönemin en büyük hocalarından dersler alarak icazet aldı. Kısa sürede hukuk, fıkıh ve felsefe alanındaki derinliğiyle parlayarak Mekteb-i Nüvvâb’da (Hukuk Fakültesi) müderrislik yapmaya başladı. İkinci Meşrutiyet’in ilanının ardından Antalya mebusu olarak meclise girdi ve Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde Evkaf Nazırlığı (Vakıflar Bakanlığı) ve Âyan Meclisi üyeliği gibi çok kritik devlet makamlarında bulundu.
O, hem Batı felsefesini (özellikle Paul Janet’nin materyalist felsefesine yazdığı reddiyelerle) çok iyi bilen hem de İslam hukukunu çağın getirdiği sosyolojik problemlere göre yorumlayabilen eşsiz bir entelektüel akla sahiydi. Saltanatın kaldırılması ve Cumhuriyet’in kurulmasının ardından siyasi hayattan tamamen çekilerek İstanbul Göztepe’deki evinde inzivaya çekildi ve kendini tamamen ilme adadı.
Ölümsüz Bir Başyapıt: Hak Dini Kur’an Dili
Göztepe’deki o mütevazı evde, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin kararı ve bizzat Mustafa Kemal Atatürk’ün ricası doğrultusunda, Diyanet İşleri Reisliği adına asırlık bir tefsir çalışmasına başladı. Elmalılı, Kur’an-ı Kerim’in manasını ve hükümlerini halkın en doğru şekilde öğrenebilmesi amacıyla tam 12 yıl süren insanüstü bir çabayla “Hak Dini Kur’an Dili” adlı 9 ciltlik devasa tefsirini kaleme aldı.
Bu tefsir, sadece kelimelerin anlamlarını veren düz bir çeviri değildir. Elmalılı Hamdi Yazır, ayetleri tefsir ederken fıkhi hükümleri, kelami tartışmaları, astronomi ve fen bilimlerinin getirdiği yeni keşifleri ve çağdaş felsefi akımları masaya yatırmıştır. İslam akaidini ve fıkhını modern dünyanın şüphelerine karşı sarsılmaz delillerle savunmuştur. Onun akıcı, edebi ve derin üslubu, bu tefsiri Cumhuriyet tarihinin en meşhur, en saygın ve aşılamamış tek tefsir abidesi haline getirmiştir.
Istıraplı Son Yıllar ve Vefatı
Tefsir çalışmasının yanı sıra fıkıh usulüne dair yazdığı eserler ve Fransızcadan tercüme ettiği felsefe kitapları, onun ne denli geniş bir ufka sahip olduğunu kanıtlar. Hayatının son yıllarını ağır kalp rahatsızlıkları ve dönemin zorlu sosyo-politik şartlarının getirdiği manevi ıstıraplar içinde geçiren büyük alim, 1942 yılında İstanbul’da vefat etti. Cenazesi Sahrayıcedid Mezarlığı’na defnedildi. O, İslam medeniyetinin klasik ilmi mirasını modern dünyaya taşıyan en meşhur akıl ve iman köprümüzdür.
Kaynak: islamvetarih.com
