İslam medeniyet mirasının Anadolu topraklarındaki ameli ve fıkhi hayatını düzenleyen, Osmanlı’nın muazzam fıkıh birikimini Cumhuriyet nesline kesintisiz bir köprüyle aktaran en meşhur, en güvenilir ve en kapsamlı şaheser, Ömer Nasuhi Bilmen’in kaleme aldığı Büyük İslam İlmihali’dir. Eser, Hanefî fıkhının en muteber klasik kaynaklarının muazzam bir dil sadeliği ve fetva netliğiyle tek bir ciltte toplandığı, her Müslüman evinin sarsılmaz fıkıh anıtıdır.
Eserin Kimlik Kartı
- Eserin Adı: Büyük İslam İlmihali
- Müellifi: Ömer Nasuhi Bilmen (ö. 1971 / Eski Diyanet İşleri Başkanı)
- Yazıldığı Dönem / Yüzyıl: 20. Yüzyıl (Cumhuriyet Dönemi / 1940’lar)
- Dili: Türkçe (İlmiye sınıfının asil ve ağdalı Türkçesiyle)
- Ana Konusu: Hanefî Fıkhi, İbadetler, Kerâhiyyet ve İstibrâ, İslam Ahlakı, Siyer Özeti
- Ekolü: Ehl-i Sünnet / Hanefî Fıkıh Mezhebi (Son Dönem Osmanlı Fıkıh Akademizmi)
Büyük İslam İlmihali Eserinin Önemi ve İslam Düşüncesindeki Yeri
Büyük İslam İlmihali, harf inkılabı ve hilafetin kaldırılmasının ardından Türkiye’deki Müslümanların fıkhi kaynaklara doğrudan ulaşmakta zorlandığı kritik bir fetret döneminde can suyu vazifesi görmüştür. Son dönem Osmanlı ulemasının yaşayan en büyük fakihi olan Ömer Nasuhi Bilmen, bu eseriyle fıkhın asırlık birikimini koruma altına almıştır.
Eserin ümmet nezdindeki benzersiz yeri, içerdiği fıkhi meselelerin (mesâil) kesinliği ve güvenilirliğidir. Müellif; Hidaye, Dürrü’l-Muhtar, Reddü’l-Muhtar (İbn Âbidîn) gibi Hanefî mezhebinin en üst düzey akademik kaynaklarını süzmüş ve halkın ibadet hayatına en doğru fetvalarla rehberlik etmiştir. Türkiye’de en çok basılan ve satılan fıkıh kitabı olma unvanı elindedir.
Geniş Akademik İnceleme ve İçerik Analizi
Eser 10 ana bölümden (kitap) oluşur. Akademik tahlili şu şekildedir:
1. İtikad ve Akâid Temeli
İlmihal, her fıkıh kitabında olması gerektiği gibi Ehl-i Sünnet (Maturidî/Eş’arî) inanç esaslarının veciz ve berrak bir anlatımıyla başlar. İnancı sarsacak bid’at fikirler konusunda Müslümanları uyarır.
2. Kapsamlı İbadetler Fıkhı (Taharet, Namaz, Oruç, Zekat, Hac)
Eserin en hacimli kısmıdır. Abdestin en küçük teferruatından, namazı bozan hallere; zekat hesaplama yöntemlerinden, haccın rükünlerine kadar tüm ibadetler fıkhı, “farz, vacip, sünnet, müstehap, mekruh” tasnifleriyle kusursuz bir şablonla verilir. Müellifin sistematiği sayesinde okuyucu aradığı fıkhi fetvayı anında bulur.
3. Kerâhiyyet, İstibrâ ve Helal Yaşam Adabı
Eseri diğer basit ilmihallerden ayıran en önemli kısım, günlük hayattaki yeme-içme, giyim, ticaret ve ahlak adabını içeren “Kerâhiyyet ve İbahat” bölümleridir. Müslümanın haramlardan korunma yollarını en ince fıkhi detaylarla öğretir.
Kaynakça
- Bilmen, Ömer Nasuhi. Büyük İslam İlmihali. Bilmen Yayınevi, İstanbul.
- Koca, Ferhat. “Ömer Nasuhi Bilmen” maddesi, DİA (TDV İslâm Ansiklopedisi).
KAYNAK: islamvetarih.com
