İslam adalet, ceza ve yargılama sisteminin en özgün ve en hayati sütunlarından biri, modern hukuktaki “adli sicil, şahitlik ehliyeti ve toplumsal güvenilirlik” kavramlarının fıkhî karşılığı olan Adalet ve Fısk müesseseleridir. İslam hukukunda bir davanın çözülmesi, bir suçluya ceza verilmesi veya bir hakkın tespiti büyük oranda şahitlerin beyanına bağlıdır. Bu nedenle mahkemede şahitlik yapacak veya toplumda sözüne itimat edilecek kişilerin fıkhen Âdil sıfatına sahip olmaları şart koşulmuştur.
Fıkıhta adil kimse; büyük günahları (zina, içki, kumar, yalancı şahitlik vb.) alenen işlemeyen, küçük günahlarda ise ısrarcı olmayan, dinin emirlerini bizzat yaşayan dürüst ve iffetli Müslümanlardır. Bu nitelikleri kaybeden, büyük günahları fütursuzca ve alenen işleyerek günahkarlık durumunu hayat tarzı haline getiren kişilere ise Fâsık, bu duruma da Fısk adı verilir.
İslam mahkemelerinde fâsık olan kişilerin, namus iftirası (kazf) haddi almış olanların şahitlikleri hukuken kesinlikle kabul edilmez. Hakimin, önüne gelen şahitlerin gizli hallerini ve adli sicillerini araştırmak için kurduğu gizli inceleme mekanizmasına ise fıkıhta Tezkiye adı verilir. Bu muazzam filtre sistemi, mahkemelerde yalan beyanla masum insanların canının yanmasını engelleyen en büyük emniyet duvarıdır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Soru 1: Günah işleyen her Müslüman fâsık sayılır mı, şahitliği anında iptal olur mu?
- Cevap: Hayır, her günah işleyen fâsık sayılmadığı gibi şahitliği de hemen iptal olmaz. İnsan hatadan beri değildir. Fısk sıfatı, kişinin işlediği büyük günahları gizlemeyip alenen, fütursuzca işlemesi ve toplumun ahlak duygusunu zedelemesi durumunda kesinleşir. Gizlice günah işleyip pişman olanların adalet sıfatı düşmez.
- Soru 2: İslam hukukunda kadınların şahitliği ile erkeklerin şahitliği arasındaki fıkhî ölçü nedir?
- Cevap: Bakara Suresi 282. ayete göre mali ve ticari davalarda bir erkeğin yerine iki kadının şahitliği şart koşulmuştur (unutma ve şaşırma ihtimaline karşı bir emniyet olarak). Ancak sadece kadınların muttali olabileceği (doğum, emzirme, kadınlık halleri gibi) mahrem davalarda sadece tek bir kadının şahitliği bile davayı çözmek için tek başına yeterli kabul edilmiştir.
KAYNAKÇA
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Adalet” Cilt 1, s. 340-344; “Fısk” Cilt 13, s. 112-115.
- Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Şahitlik ve Tezkiye Bölümü, Maddeler 1684-1715.
KAYNAK: islamvetarih.com
