İslam aile ve çocuk hukuku, ergenlik çağına gelmemiş çocukların maddi, manevi, ruhi ve fiziki olarak korunmasını, mallarının emniyet altına alınmasını toplumun ve ailenin üzerine en büyük borçlardan biri kılmıştır. Fıkıhta küçük çocukların veya akli dengesi yerinde olmayan kısıtlıların işlerini yürütme, onları temsil etme yetkisine Velayet, çocukların boşanma sonrasında bakım ve büyütülme hakkına ise Hadâne (velayet-i terbiye) adı verilir.
Velayet ikiye ayrılır: Çocuğun evlendirilmesi, eğitimi ve şahsi işlerini yöneten nefis üzerindeki velayet ve çocuğun miras veya hibe yoluyla kazandığı malları koruyan mal üzerindeki velayet. İslam fıkhında asıl veli babadır; baba yoksa dede ve babanın erkek akrabaları asabe sırasına göre velayeti üstlenirler.
Hadâne ise özellikle boşanmış ailelerde çocuğun anne şefkatine en muhtaç olduğu küçük yaşlarda, onun altını temizleme, yemeğini yedirme ve bakma hakkıdır. İslam hukuku bu hakkı mutlak surette anneye vermiştir. Anne, çocuk kendisini kurtaracak yaşa (genellikle erkeklerde 7, kızlarda 9 yaş veya buluğ) gelene kadar çocuğun bakımını üstlenir; babanın ise bu süreçte çocuğun ve annenin bakım masraflarını (hadâne nafakasını) ödemesi zorunludur.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Soru 1: Boşanan bir anne başka bir erkekle evlenirse çocuğun bakım (hadâne) hakkı elinden alınır mı?
- Cevap: Evet, fıkhen genel kural budur. Boşanan anne, çocuğun mahremi olmayan (yabancı) bir erkekle evlendiği takdirde, çocuğun manevi ve ruhi güvenliğini korumak amacıyla hadâne (bakım) hakkı anneden alınarak anneanneye, teyzeye veya babaya devredilir. Ancak evlendiği kişi çocuğun akrabasıysa (Örn: amcası) hak devam eder.
- Soru 2: Velisi olan bir baba, yetim kalan çocuğunun şahsi malını kendi ticareti için harcayabilir mi?
- Cevap: Kesinlikle hayır. Mal üzerindeki veli (baba veya vasi), çocuğun malını sadece ve sadece çocuğun menfaatine korumak ve büyütmekle yükümlü bir emindir. Çocuğun malını kendi keyfi harcamalarına harcaması, kendi ticaretinde riske atması en ağır günahlardan ve yetim hakkı ihlallerindendir.
KAYNAKÇA
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Velayet” Cilt 43, s. 32-37; “Hadâne” Cilt 14, s. 540-543.
- Ali Haydar Efendi, Mecelle Şerhi, Velayet ve Vesayet Hükümleri.
KAYNAK: islamvetarih.com
