MODERN ÇAĞIN SİYASİ VE AKSİYONER İSLAM DÜŞÜNÜRLERİ: HASAN EL-BENNÂ, SEYYİD KUTUB VÈ MEVDUDÎ
- yüzyılda, İslam coğrafyasının Batı sömürgeciliği altında ezildiği, hilafetin kaldırıldığı ve Müslüman kitlelerin kimlik krizi yaşadığı modern çağda; İslam’ı sadece bireysel bir ibadet değil, küresel bir aksiyon, siyaset ve medeniyet nizamı olarak yeniden ayağa kaldırmaya çalışan en meşhur üç ideolog Hasan el-Bennâ, Seyyid Kutub ve Ebu’l-A’lâ el-Mevdudî’dir.
İhvan-ı Müslimin’in Kurucu Şehidi: Hasan el-Bennâ
Mısır’da doğan ve modern dönemin en büyük kitlesel İslami uyanış hareketi olan “Müslüman Kardeşler” (İhvan-ı Müslimin) teşkilatını 1928 yılında kuran meşhur lider Hasan el-Bennâ’dır (v. 1949). O, İslam’ı camilerden çıkararak fabrikalara, kahvehanelere, sokaklara ve gençlerin kalbine taşıdı.
Kurduğu muazzam organize ağ sayesinde milyonlarca insanı sömürge karşıtı bir şuurla birleştirdi. Sadece dini vaazlar vermedi; okullar, hastaneler, spor kulüpleri açarak İslam’ın sosyal yüzünü dünyaya gösterdi. Onun bu önlenemez kitlesel gücü İngiliz işbirlikçisi Mısır yönetimini korkuttu ve 1949 yılında Kahire sokaklarında ulu orta suikastla şehit edildi. Onun feda ettiği canı, modern İslami hareketlerin en meşhur meşalesi oldu.
Zindandan Yükselen Şehadet Sesi: Seyyid Kutub
Mısır’da doğan, edebiyat eleştirmenliği yaptıktan sonra Amerika’daki eğitim yıllarında Batı medeniyetinin ahlaki çöküşünü bizzat görerek İhvan safına katılan modern çağın en meşhur teoloğu Seyyid Kutub’dır (v. 1966). Cemal Abdünnasır rejiminin baskı yıllarında zindanlara atılmış ve hayatının son 15 yılını işkenceler altında geçirmiştir.
Onun zindanda kağıt parçalarına yazdığı ve tüm dünyada milyonlarca gencin siyasi bilincini şekillendiren başyapıtları “Fî Zılâli’l-Kur’an” (Kur’an’ın Gölgesinde) tefsiri ve İslam sosyolojisini sarsan meşhur “Yoldaki İşaretler” (Mealim fi’t-Tarik) adlı eserleridir. O, modern dünyayı İslam öncesi cahiliye dönemine (Hâkimiyyetullah ilkesinin çiğnenmesine) benzeterek radikal bir fikri devrim başlattı. 1966 yılında asılarak şehit edilen Seyyid Kutub, cunta mahkemesinde kendisine sunulan özür dileme teklifini, “Eğer Allah namına mahkum edilmişsem bu hükmün infazına razıyım; yok batıl namına mahkum edilmişsem, batıldan merhamet dileyecek kadar zelil bir mümin değilim!” diyerek reddeden en meşhur şehit düşünürümüzdür.
Pakistan’ın Fikir Mimarı: Ebu’l-A’lâ el-Mevdudî
Hindistan-Pakistan coğrafyasında yetişen, 20. yüzyıl İslam dünyasının en sistemli siyaset ve fıkıh teorisyeni Ebu’l-A’lâ el-Mevdudî’dir (v. 1979). Kurduğu “Cemaat-i İslâmî” hareketiyle, Hindistan’daki Müslümanların bağımsızlık şuurunu uyandırmış ve Pakistan İslam Cumhuriyeti’nin kuruluş felsefesinin, anayasasının gerçek fikir mimarı olmuştur.
Onun kaleme aldığı, Kur’an’ın temel kavramlarını modern sosyolojiyle açıklayan “Kur’an’a Göre Dört Terim” (İlah, Rab, Din, İbadet) ve muazzam tefsiri Tefhimü’l-Kur’an, tüm dünyada İslami devlet felsefesinin en meşhur başvuru kaynağı olmuştur. Siyasi fetvaları sebebiyle idam cezasına çarptırılmış ancak tüm İslam dünyasından yükselen büyük tepkiler üzerine cezası kaldırılmıştır. 1979 yılında vefat eden Mevdudî, İslam’ın modern çağda kurumsal bir nizam olarak nasıl yaşayacağını dünyaya kanıtlayan en meşhur entelektüel aklımızdır.
Kaynak: islamvetarih.com
