Hanefî Mezhebi ve İmam Ebû Hanîfe Kronolojisi

İslam hukukunun sistemleşmesinde ilk ve en büyük dönüm noktalarından biri olan Hanefî mezhebi; Kûfe merkezli Rey (akıl/içtihat) ekolünün kurumsallaşmış hali olup, nassların yanı sıra kıyas, istihsan ve örfe dayalı fıkhi çözümleriyle İslam dünyasının en yaygın fıkıh okulu haline gelmiştir.

KRONOLOJİK TARİHLER (HİCRÎ / MİLADÎ)

• Kurucunun Doğumu: H. 80 / M. 699 (Kûfe)
• İlim Meclisinin Başına Geçmesi: H. 120 / M. 738 (Hocası Hammâd b. Ebû Süleyman’ın vefatıyla Kûfe müftülüğü)
• Mezhebin Sistemleşme Süreci: H. 120 – 150 / M. 738 – 767 yılları arası akademik heyet çalışmaları.
• Şehadeti ve Vefatı: H. 150 / M. 767 (Bağdat’ta Abbasi Halifesi Mansûr tarafından zindanda zehirletilerek)

OLAYIN VE ŞAHSIN TARİHÎ ROLÜ

• Fıkhın Sistemleştirilmesi: İmam Ebû Hanîfe (Nu‘mân b. Sâbit), fıkhı ilk kez bablara (bölümlere) ayırarak sistemleştiren ve “Fukahâ Şûrası” adını verdiği yaklaşık 40 kişilik bir alimler heyetiyle meseleleri tartışarak fıkıh akademisi kuran ilk isimdir.
• Siyasi Duruşu: Ehl-i Beyt isyanlarına (Zeyd b. Ali ve İbrahim b. Abdullah) maddi ve manevi destek vermiş, Emevî ve Abbâsî yönetimlerinin resmi kadılık (başsavcılık) tekliflerini devlet güdümüne girmemek adına canı pahasına reddetmiştir.

KURUMSAL VE MEDENÎ GELİŞMELER

• İmameyn Dönemi ve Eserler: İmamın vefatından sonra talebeleri İmam Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed (İmameyn), mezhebin resmi kurumsallaşmasını tamamlamıştır. İmam Ebû Yûsuf’un yazdığı Kitâbü’l-Harâc, İslam hukuk tarihinin ilk sistemli maliye/kamu hukuku kitabıdır.
• Resmi Devlet Mezhebi Olması: Abbâsî Devleti’nde İmam Ebû Yûsuf’un “Kādılkudât” (Başkadı) makamına getirilmesiyle Hanefî fıkhı devletin resmi yargı mekanizması olmuş; daha sonra Büyük Selçuklu ve Osmanlı İmparatorluğu’nun da resmi fıkıh mezhebi haline gelmiştir.

KAYNAKÇA

• Uzunpostalcı, Mustafa (1994). “Ebû Hanîfe”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 10, ss. 131-147.
• Koca, Ferhat (1997). “Hanefî Mezhebi”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 15, ss. 548-561.

KAYNAK: islamvetarih.com