Eş’arîlik ve İmam Ebû’l-Hasan el-Eş’arî Kronolojisi

Mutezile ehl-i kelâmının aşırı akılcı yaklaşımlarına karşı, kelâm ilminin rasyonel tartışma metodunu kullanarak Ehl-i Sünnet inancını savunan ve sistemleştiren Eş’arîlik; İslam dünyasının özellikle batı, kuzey ve merkez havzalarında kabul görmüş en büyük itikadî ekollerden biridir.

KRONOLOJİK TARİHLER (HİCRÎ / MİLADÎ)

• Kurucunun Doğumu: H. 260 / M. 874 (Basra)
• Mutezile’den Ayrılış Dönüm Noktası: H. 300 / M. 912 (Basra Camii’nde kürsüye çıkıp eski akidesini terk ettiğini ilan etmesi)
• Bağdat Dönemi ve Kelâmî Eserler: H. 300 – 324 / M. 912 – 936
• Vefatı: H. 324 / M. 936 (Bağdat)

OLAYIN VE ŞAHSIN TARİHÎ ROLÜ

• Ehl-i Sünnet Kelâmının Doğuşu: İmam Eş’arî, kırk yaşına kadar içinde bulunduğu Mutezile ekolünün diyalektik yöntemlerini çok iyi bildiği için, bu yöntemleri selef akidesinin (hadis ehlinin) inanç esaslarını rasyonel olarak müdafaa etmekte kullanmış ve Sünni kelâm ilmini kurmuştur.
• Mezhepler Tarihi Öncülüğü: Dünyadaki inanç gruplarını, fırkaları ve dinleri tarafsız ve bilimsel bir gözle tasnif eden ilk objektif kaynaklardan birini yazarak dinler tarihi bilimine öncülük etmiştir.

KURUMSAL VE MEDENÎ GELİŞMELER

• el-Luma ve Makâlât Başyapıtları: İmamın yazdığı Makâlâtü’l-İslâmiyyîn, mezhepler tarihi alanında ilk akademik ve kurucu referans eserdir. el-Luma‘ ise Eş’arî kelâmının ana el kitabıdır.
• Eyyûbî, Memlük ve Selçuklu Entegrasyonu: Selçukluların son dönemi, Eyyûbîler ve Memlükler devlet politikası olarak Eş’arîliği benimsemiş; kurulan binlerce medresede bu akide kurumsallaşmıştır. Osmanlı’da da özellikle medreselerin yüksek kelâm kürsülerinde okutulmuştur.

KAYNAKÇA

• Yavuz, Yusuf Şevki (1995). “Eş’arî, Ebû’l-Hasan”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 11, ss. 444-447.
• Yavuz, Yusuf Şevki (1995). “Eş’arîlik”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 11, ss. 447-455.

KAYNAK: islamvetarih.com