Büyük Selçuklu Devleti Kuruluş ve Dönüm Noktaları Kronolojisi

Oğuzların Kınık boyuna mensup olarak kurulan Büyük Selçuklu Devleti dönemi; İslam dünyasının askeri ve siyasi liderliğinin Türklere geçtiği, Anadolu’nun kapılarının açıldığı ve Şii-Bâtınî hareketlere karşı Sünni akidenin entelektüel olarak korunduğu dönüm noktasıdır.

KRONOLOJİK TARİHLER (HİCRÎ / MİLADÎ)

• Dandanakan Savaşı (Devletin Resmen Kurulması): H. 431 / M. 23 Mayıs 1040 (Gaznelilere karşı kazanılan kesin zafer)
• Tuğrul Bey’in Bağdat’a Girişi: H. 447 / M. 1055 (Abbâsî halifesinin Şii Büveyhoğulları baskısından kurtarılması)
• Malazgirt Zaferi: H. 6 Zilkicce 463 / M. 26 Ağustos 1071 (Sultan Alparslan’ın Bizans’ı mağlup ederek Anadolu’nun kapılarını açması)
• Yıkılış Dönemi: H. 552 / M. 1157 (Sultan Sencer’in vefatı ile devletin nihayete ermesi)

OLAYIN VE ŞAHSIN TARİHÎ ROLÜ

• İslam Dünyasının Siyasi Liderliği: Tuğrul Bey’in Bağdat’taki halifeyi kurtarmasının ardından halife tarafından kendisine “Doğu’nun ve Batı’nın Sultanı” unvanı verilmiştir. Bu olayla dinî otorite Abbâsî halifesinde kalırken, dünyevî ve askerî otorite resmen Selçuklu Türklerine geçmiştir.
• Bâtınîlik ile Mücadele: Hasan Sabbah önderliğindeki haşhaşîlerin başlattığı suikast ve propaganda faaliyetlerine karşı hem askerî operasyonlar yürütülmüş hem de medreseler yoluyla fikrî bir barikat kurulmuştur.

KURUMSAL VE MEDENÎ GELİŞMELER

• Nizamiye Medreselerinin Temelleri: H. 457 / M. 1065 yılında Vezir Nizâmülmülk’ün gayretleriyle dünya tarihinin ilk sistemli üniversite ağları kurulmaya başlanmıştır.
• İkta Sistemi: Toprak yönetiminde askeri lojistik ile tarımsal üretimi birleştiren, daha sonra Osmanlı’da “Tımar” adını alacak olan sistemli “İkta” modeli devlet düzeyinde olgunlaştırılmıştır.

KAYNAKÇA

• Sümer, Faruk (1992). “Büyük Selçuklular”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 6, ss. 493-500.
• Kafesoğlu, İbrahim (1993). “Selçuklu Devleti Tarihi”, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, ss. 75-140.

KAYNAK: islamvetarih.com