605 | Hacerülesved Hakemliği ve Kabe Restorasyonu
Kabe’nin yeniden inşası esnasında Hacerülesved’in yerine yerleştirilmesi hususunda Kureyş kabileleri arasında büyük bir ihtilaf baş gösterdi. Henüz nübüvvetle görevlendirilmemiş olan Peygamber Efendimiz (s.a.v.), adil ve dahi bir hırka formülüyle kabileler arası çatışmayı önleyen tarihi hakemliğini gerçekleştirdi.
610 | İlk Vahiy ve Nübüvvetin Başlaması (Kutlu Başlangıç)
Cebel-i Nûr’da bulunan Hira mağarasında ilk vahiy (Alak Suresi’nin ilk ayetleri) nazil oldu. Peygamber Efendimiz’e (s.a.v.) Allah’ın Resulü olduğu müjdelenerek İslam medeniyetinin temelleri resmen atıldı.
613 | Safa Tepesi Daveti ve Açık Tebliğ Dönemi
Nübüvvetin ilk yıllarında gizli yürütülen tebliğ faaliyeti, gelen ilahi emir doğrultusunda Safa Tepesi’nde yapılan tarihi konuşmayla açık tebliğe dönüştü; tüm Mekke halkı resmen İslam’a davet edildi.
614 | Haşimoğulları Akraba Daveti
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), “Öncelikle en yakın akrabalarını uyar” emri gereğince kendi soyu olan Haşimoğulları sülalesini bir araya getirerek onları İslamiyet’i kabul etmeye davet etti.
615 | Kureyş Baskısı ve Birinci Habeşistan Hicreti
Müslümanlara yönelik Kureyş zulmünün ve işkencelerinin dayanılmaz boyutlara ulaşması üzerine, Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) izniyle bir grup Müslüman, adaletiyle tanınan Necaşî’nin ülkesi Habeşistan’a ilk hicreti gerçekleştirdi.
616 | İkinci Habeşistan Hicreti
Mekke’deki dini baskıların ve ekonomik yaptırımların artarak sürmesi nedeniyle, ilkinden daha kalabalık bir Müslüman kafile Habeşistan’a doğru ikinci hicret dalgasını başlattı.
617 | Haşimoğullarına Yönelik Büyük Boykot Dönemi
Kureyşli müşrikler bir araya gelerek Müslümanlara ve onlara kol kanat geren Haşimoğulları sülalesine karşı her türlü ticari, sosyal ve insani bağı koparan kanlı bir boykot kararı aldı; Müslümanlar Şi‘bü Ebî Tâlib adlı mahallede abluka altına alındı.
619 | Boykotun Kalkması ve Hüzün Yılı (Amca ve Eş Vefatları)
Üç yıl süren ağır ablukanın kırılmasının ardından boykot resmen kalktı. Ancak kısa süre sonra Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) en büyük hamileri olan amcası Ebû Tâlib ile vefakar eşi Hz. Hatice (r.anha) vefat etti; bu döneme İslam tarihinde Hüzün Yılı (Senetü’l-Hüzün) denildi.
620 | Taif Seferi ve Miraç Mucizesi
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) İslam’a yeni bir yurt bulmak amacıyla Taif’e tebliğ seyahati gerçekleştirdi ancak taşlanarak geri çevrildi. Bu ağır hüznün ardından Cenab-ı Hak, Resulünü teselli etmek adına onu Mescid-i Aksa’dan semaya yükselttiği tarihi İsra ve Miraç mucizesiyle şereflendirdi.
621 | Birinci Akabe Biatı
Medine (Yesrib) halkından bir grup Müslüman, Mekke yakınlarındaki Akabe mevkiinde Peygamber Efendimiz (s.a.v.) ile gizlice buluşarak İslam esaslarına sadık kalacaklarına dair ilk resmi bağlılık yeminini etti.
622 | İkinci Akabe Biatı ve Medine’ye Hicret (Yıl Sıfır)
Medineli Müslümanlar daha kalabalık bir heyetle İkinci Akabe Biatı’nı gerçekleştirerek Müslümanları şehirlerine davet etti. Bu anlaşmanın ardından Peygamber Efendimiz (s.a.v.) ve ashabı Medine’ye hicret etti; Medine İslam Devleti kuruldu ve hicri takvimin başlangıcı sayıldı. Ertesi yıl (623) ilk askeri keşiflerden Nahle Seriyyesi icra edildi.
624 | Bedir Gazvesi ve Kaynuka Yahudilerinin Sürgünü
Müslümanlar ile Kureyş ordusu arasında gerçekleşen ilk büyük savaş olan Bedir Gazvesi İslam ordusunun kesin zaferiyle sonuçlandı. Anlaşma şartlarını bozan ve fitne çıkaran Yahudi kabilelerinden Benî Kaynuka Medine’den çıkarıldı.
625 | Uhud Gazvesi, Bi’rimâûne Faciası ve Nadîroğulları Sürgünü
Kureyş’in intikam amacıyla saldırdığı Uhud Gazvesi’nde okçuların yerini terk etmesiyle yetmiş sahabe şehit düştü. Aynı yıl Bi’rimâûne’de yetmiş muallim sahabe pusuya düşürülerek katledildi. İhanetleri kesinleşen Benî Nadîr Yahudileri şehirden sürgün edildi. İkinci Bedir seferi düzenlendi.
626 | Müreysî (Benî Mustalik) Gazvesi
Müslümanlara karşı ittifak hazırlığı yapan Benî Mustalik kabilesine karşı düzenlenen askeri harekat (Müreysî Gazvesi) Müslümanların kesin zaferi ve ganimetlerle neticelendi.
1627 | Hendek Gazvesi (Ahzâb Savaşı) ve Kureyza Sonrası
Kureyş ve müttefik kabilelerden oluşan devasa müşrik ittifakı Medine’yi kuşattı (Hendek Savaşı). Selman-ı Farisî’nin önerisiyle kazılan hendekler ve ilahi yardım sayesinde kuşatma püskürtüldü; kuşatma esnasında ihanet eden Benî Kureyza Yahudileri cezalandırıldı.
628 | Hudeybiye Barışı, Hayber’in Fethi ve Hükümdarlara Mektuplar
Kureyş ile on yıllık barışı öngören Hudeybiye Antlaşması imzalandı. Barış ortamından yararlanan İslam ordusu, Yahudi fitne merkezi olan Hayber’i fethetti. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) Bizans, Sasani ve Habeşistan hükümdarlarına İslam’a davet mektupları gönderdi.
629 | Umretü’l-Kazâ ve Mûte Savaşı (İlk Bizans Çatışması)
Hudeybiye şartları uyarınca ashabıyla Mekke’de kaza umresi eda edildi. Aynı yıl, İslam elçisinin şehit edilmesi üzerine Bizans ordularına karşı Ürdün sınırında tarihi Mûte Savaşı yapıldı; Halid b. Velid’in askeri dehasıyla ordu güvenle geri çekildi.
630 | Mekke’nin Fethi ve Huneyn-Taif Seferleri
Kureyş’in barış şartlarını bozması üzerine Peygamber Efendimiz (s.a.v.) komutasındaki İslam ordusu kan dökmeden mukaddes şehir Mekke’yi fethetti; putlar temizlendi. Hemen ardından Huneyn, Evtas muharebeleri ve Taif Kuşatması gerçekleştirilerek Hicaz’da İslam hakimiyeti kesinleşti.
631 | Tebük Seferi ve Elçiler Yılı (Âmü’l-Vufûd)
Bizans’ın askeri hazırlık yaptığı istihbaratı üzerine İslam tarihinin en uzak ve zorlu askeri harekatı olan Tebük Seferi düzenlendi. Arabistan’ın dört bir yanından kabile heyetleri Medine’ye gelerek İslamiyet’i kabul etti (Elçiler Yılı).
632 | Veda Haccı ve Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) Refîk-ı A‘lâ’ya Rıhleti
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) yüz bini aşkın sahabeyle tarihi Veda Haccı’nı eda ederek insan hakları beyannamesi niteliğindeki Veda Hutbesi’ni irad etti. Kısa süre sonra Medine’de vefat etti. Hz. Ebû Bekir ilk halife (Râşid Halife) seçildi. Üsame ordusu Suriye’ye gönderildi; Zülkıssa, Abrak, Büzâha, Zafer ve Nakra mevkilerinde mürtedlere ve yalancı peygamber Müseylime’ye karşı Riddet Savaşları kazanıldı.
633 | Riddet Savaşlarının Sonu ve İlk Irak Seferleri
Bahreyn, Umman, Yemen ve Hadramut’taki dinden dönme hareketleri tamamen bastırılarak Yarımada’da birlik sağlandı. Halid b. Velid komutasındaki İslam orduları Irak coğrafyasına girerek Kazıme, Mezar, Velace, Ülleys, Hîre, Enbar, Aynüttemr, Dûmetülcendel ve Firaz muharebelerini kazandı.
634 | Ecnâdeyn Zaferi, Hz. Ebû Bekir’in Vefatı ve Hz. Ömer Dönemi
Suriye cephesinde Bizans ordusuna karşı tarihi Ecnâdeyn Muharebesi kazanıldı; Busra ve Şam kapıları açıldı. İslam Devleti’nin kurucu ikinci banisi Hz. Ebû Bekir vefat etti; vasiyeti uyarınca Hz. Ömer (Fâruk) yeni halife oldu. Irak’ta Nemârik ve Sakatiyye muharebeleri yapıldı.
635 | Köprü Muharebesi Yenilgisi, Büveyb Zaferi ve Şam’ın Fethi
Irak cephesinde Sasanilere karşı Köprü Muharebesi’nde taktiksel bir yenilgi alınsa da Büveyb Muharebesi ile durum eşitlendi. Suriye cephesinde ise askeri kuşatmanın ardından tarihi Şam (Damascus) şehri resmen fethedildi; Fahl Muharebesi kazanıldı.
636 | Yermük ve Kadisiye Zaferleri (İki İmparatorluğun Kırılma Noktası)
Dünya tarihini değiştiren iki büyük zafer kazanıldı; Suriye cephesinde Bizans ordusu Yermük Muharebesi’nde, Irak cephesinde ise Sasani ordusu Kadisiye Muharebesi’nde imha edildi. Sasani başkenti Medâin (Ctesiphon) fethedildi.
637 | Suriye’nin Fethi, Kudüs’ün Anahtarlarının Teslimi ve Celûlâ Zaferi
Tüm Suriye toprakları kontrol altına alındı; mukaddes şehir Kudüs (Jerusalem) kuşatıldı ve patrik, şehrin anahtarlarını bizzat Halife Hz. Ömer’e teslim etti. İran içlerine doğru ilerleyen ordular Celûlâ Muharebesi’ni kazandı.
638 | El-Cezîre Bölgesinin Fethi
Fırat ve Dicle nehirleri arasında kalan, Diyarbakır ve Musul’u da kapsayan stratejik el-Cezîre (Yukarı Mezopotamya) coğrafyası İslam ordularınca tamamen fethedildi.
639 | Huzistan’ın Fethi ve Mısır Seferinin Başlaması
İran fütûhatı kapsamında Huzistan bölgesi ele geçirildi. Amr b. Âs komutasındaki öncü İslam birlikleri Halife Hz. Ömer’in izniyle Afrika’nın kapısı olan Mısır topraklarına doğru askeri harekata başladı.
640 | Kaysâriye’nin Alınması, Şüşter Fethi ve Babil Kuşatması
Suriye kıyısındaki önemli Bizans limanı Kaysâriye fethedildi. İran’da Şüşter ve Cündişâpûr şehirleri düşerken, Mısır cephesinde Bizans’ın güçlü tahkimatı olan Babil Kalesi kuşatıldı.
641 | Nihavent Zaferi (Fethu’l-Futûh) ve İskenderiye’nin Fethi
İran cephesinde Sasanilere son öldürücü darbe vuruldu; Nihavent Muharebesi (Fethu’l-Futûh) kazanılarak Sasani İmparatorluğu çökertildi. Mısır cephesinde ise Bizans’ın Akdeniz’deki en büyük merkezi olan İskenderiye fethedildi.
642 | Rey Şehrinin Fethi, Mısır’ın Tamamlanması ve Fustat’ın Kuruluşu
İran içlerinde stratejik Rey şehri ele geçirildi. Tüm Mısır coğrafyasında fütûhat tamamlandı ve Amr b. Âs tarafından modern Kahire’nin temelini oluşturacak olan ordugâh şehri “Fustat” kuruldu.
643 | Azerbaycan ve Taberistan’ın Fethi
Kafkasya ve Hazar Denizi yönündeki fütûhat hatları genişletildi; askeri harekatlar neticesinde Azerbaycan ve dağlık Taberistan bölgeleri tamamen İslam idari sınırlarına dahil edildi.
644 | Hz. Ömer’in Şehadeti, Hz. Osman Dönemi ve Geniş Coğrafi Fetihler
İran’da Fars, Kirman, Sistan ve Mekran fütûhatı tamamlandı. Büyük devlet adamı Halife Hz. Ömer, bir köle tarafından camide hançerlenerek şehit edildi; şûra kararıyla Hz. Osman (Zinnûreyn) üçüncü halife oldu.
645 | Fars Bölgesindeki İsyanların Bastırılması
Hz. Ömer’in vefatı sonrası oluşan otorite boşluğundan yararlanarak ayaklanan bazı İran fatihi eski Sasani eyaletleri ve Fars bölgesi şehirleri, düzenlenen ek askeri seferlerle yeniden kontrol altına alındı.
646 | Horasan, Ermenistan ve Anadolu Cephelerindeki İlerleyiş
Fütûhat hatları kuzeye ve doğuya yayıldı; Horasan toprakları tamamen ele geçirilirken, Ermenistan ve Anadolu (Asia Minor) içlerine doğru Bizans’ı baskılayan askeri seferler düzenlendi.
647 | Kuzey Afrika Seferleri ve Kıbrıs’ın İlk Deniz Fethi
Mısır’ın batısındaki Trablusgarp ve İfrîkıye coğrafyasında ilk geniş çaplı askeri başarılar kazanıldı. Şam Valisi Muâviye b. Ebû Süfyan’ın kurduğu ilk İslam donanmasıyla Akdeniz’deki stratejik Kıbrıs adası fethedildi ve vergiye bağlandı.
648 | Bizans Sınır Muharebeleri
Anadolu ve Kafkasya cephelerinde Bizans İmparatorluğu ordularına karşı sınır güvenliğini sağlamak ve lojistik hatları korumak amacıyla bir dizi başarılı askeri harekat icra edildi.
651 | Zatüssavari Deniz Zaferi (İlk Büyük Deniz Savaşı)
İslam donanması ile Bizans imparatorunun bizzat komuta ettiği devasa Bizans donanması Akdeniz’de karşı karşıya geldi (Zatüssavari Muharebesi). Müslümanların kesin zaferiyle sonuçlanan bu savaş, Bizans’ın Akdeniz’deki mutlak üstünlüğüne son verdi.
652 | İslam Dünyasında İlk İç Huzursuzlukların Baş Göstermesi
Genişleyen devlet sınırları, kabile asabiyetinin yeniden canlanması ve taşra idarelerindeki bazı uygulamalar nedeniyle Halife Hz. Osman’ın yönetimine karşı kuşkular ve muhalif hareketler ilk kez su yüzüne çıkmaya başladı.
656 | Hz. Osman’ın Şehadeti, Hz. Ali Dönemi ve Cemel Vakası (İlk İç Savaş)
Medine’ye gelen asiler tarafından Halife Hz. Osman evinde Kur’an okurken hunharca şehit edildi. Hz. Ali dördüncü halife seçildi. Katillerin cezalandırılması usulü üzerine çıkan anlaşmazlık neticesinde Müslümanlar arasında ilk iç savaş olan Cemel Vakası (Deve Olayı) yaşandı.
657 | Başkentin Kûfe’ye Taşınması, Sıffîn Muharebesi ve Hakem Olayı
Hz. Ali siyasi ve askeri gerekçelerle devlet merkezini Medine’den Irak’taki Kûfe şehrine taşıdı. Şam Valisi Muâviye ordusuyla Hz. Ali arasında kanlı Sıffîn Muharebesi yapıldı. Muâviye ordusunun mızraklarına Kur’an sayfaları takması üzerine savaş durdu; Dûmetülcendel’deki Hakem Olayı ile siyasi bölünme derinleşti ve Haricîler ortaya çıktı.
658 | Nahrevan Muharebesi ve Haricî Kırılması
Hz. Ali’nin ordusundan ayrılan ve ümmeti tekfir eden radikal Haricî topluluğuna karşı Nahrevan Muharebesi düzenlendi; Haricîlerin büyük bölümü imha edilse de akım yeraltına çekilerek varlığını sürdürdü.
659 | Mısır’ın Muâviye Tarafından Ele Geçirilmesi
Sıffîn ve Hakem süreçlerinin ardından gücünü artıran Muâviye b. Ebû Süfyan, görevlendirdiği Amr b. Âs komutasındaki orduyla stratejik Mısır eyaletini Hz. Ali’nin valisinden geri alarak kendi kontrolüne bağladı.
660 | Siyasi Bölünmenin Kesinleşmesi ve Şam’da Hilafet İlanı
Hz. Ali düzenlediği askeri seferlerle Hicaz ve Yemen bölgelerinde kontrolü yeniden sağlasa da Muâviye, Şam’da kendisini resmen “Halife” ilan ederek Emevî kurumsallaşmasının ilk fiili adımını attı.
661 | Hz. Ali’nin Şehadeti, Hz. Hasan’ın Feragati ve Emevî Devleti’nin Kuruluşu
İslam tarihinin en büyük adalet simgesi Halife Hz. Ali, bir Haricî suikastçısı tarafından Kûfe’de şehit edildi. Kûfe’de biat edilen oğlu Hz. Hasan, ümmetin kanının dökülmesini önlemek adına hakkından Muâviye lehine feragat etti (Cemaat Yılı); Emevî Devleti resmen kuruldu ve Şam başkent oldu.
662 | Haricî Ayaklanmalarının Bastırılması
Emevî Devleti’nin merkezi otoritesini ve meşruiyetini reddeden Haricî gruplar, Irak ve İran sınırlarında terör ve isyan hareketleri başlatsa da Emevî valilerinin sert tedbirleriyle bastırıldı.
666 | Sicilya Adasına İlk Müslüman Akınları
Emevî donanması, Akdeniz’deki fütûhat stratejisi kapsamında Bizans’ın elindeki stratejik Sicilya adası kıyılarına ilk keşif ve ganimet amaçlı askeri deniz seferlerini düzenledi.
670 | Kuzey Afrika’da İlerleme, Kayrevan’ın Kuruluşu ve Kabil Fethi
Ukayl b. Nâfi (Ukbe b. Nâfi), Tunus coğrafyasında fütûhatın kalıcı üssü ve İslam şehri olacak olan meşhur “Kayrevan” (Qairowan) şehrini kurdu. Doğu cephesinde ise İslam orduları Afganistan içlerine ilerleyerek Kabil’i fethetti.
672 | Rodos Adası’nın Fethi ve Horasan Seferleri
Emevî donanması Ege ve Akdeniz’in kilidi konumundaki Rodos adasını Bizans’tan fethederek deniz üssü haline getirdi; doğuda ise Horasan fütûhatı tahkim edildi.
674 | Ceyhun Nehrinin Geçilmesi ve Buhara’nın Vassal Olması
Ubeydullah b. Ziyad komutasındaki Emevî orduları, Orta Asya’nın can damarı olan Ceyhun (Oxus) nehrini ilk kez sal ve kayıklarla geçerek Maverâünnehir’e girdi; köklü Türk şehri Buhara vergiye bağlanarak vassal statüsü kazandı.
677 | Semerkand ve Tirmiz’in Fethi ile İlk İstanbul Kuşatması Sona Erişi
İslam orduları Maverâünnehir içlerindeki meşhur Semerkand ve Tirmiz şehirlerini ele geçirerek kontrol altına aldı. Batı cephesinde ise Muâviye’nin talimatıyla yıllardır denizden sürdürülen uzun ve neticesiz ilk Emevî İstanbul kuşatması kaldırılarak donanma geri çekildi.
680 | Muâviye’nin Vefatı, Yezîd’in Cülusu ve Kerbelâ Faciası
Emevî Devleti’nin kurucusu Muâviye vefat etti; hayattayken veliaht tayin ettiği oğlu Yezîd tahta çıktı (Saltanat sistemine geçiş). Yezîd’in meşruiyetini tanımayan Hz. Hüseyin ve aile efradı, Irak’ta Kerbelâ çölünde Emevî ordusu tarafından acımasızca şehit edildi; bu trajedi ümmette geri dönülmez fikri kırılmalara yol açtı.
682 | Ukbe b. Nâfi’nin Şehadeti ve Kuzey Afrika’dan Geçici Çekilme
Kuzey Afrika’da Atlas Okyanusu kıyılarına kadar ilerleyen efsanevi komutan Ukbe b. Nâfi, dönüş yolunda Biskra yakınlarında berberî ve Bizans ittifakının kurduğu pusuda şehit düştü; Müslümanlar Kayrevan’ı tahliye ederek Berka’ya çekilmek zorunda kaldı.
683 | Yezîd’in Ölümü ve II. Muâviye’nin Kısa Saltanatı
Müslüman halkın tepkisini çeken Yezîd vefat etti; yerine geçen dindar oğlu II. Muâviye birkaç ay sonra tahttan kendi rızasıyla feragat ederek inzivaya çekildi ve kısa süre sonra vefat etti; Süfyânî kolu son buldu.
684 | İkinci İç Savaş (Fitne) Mekke Hilafeti ve Mervan b. Hakem Dönemi
Mekke’de Abdullah b. Zübeyr kendisini meşru halife ilan etti ve Hicaz, Irak, Mısır ona biat etti. Şam’da ise Emevî ricali Mervan b. Hakem’i halife seçerek Mervânî kolunu başlattı; taraflar arasında Suriye’de gerçekleşen Mercirahıt Muharebesi’ni Mervan kazandı.
685 | Halife Abdülmelik b. Mervan Dönemi ve Aynülverde Muharebesi
Mervan b. Hakem vefat etti; yerine Emevî Devleti’ni adeta yeniden kuracak olan dahi oğlu Abdülmelik b. Mervan Şam’da tahta çıktı. Irak’ta ise Hz. Hüseyin’in intikamını almak isteyen Tevvâbîn (Tövbe Edenler) topluluğu Aynülverde Muharebesi’nde Emevî ordusuna karşı şehit düştü.
686 | Muhtar es-Sekafî’nin Kûfe İhtilali
Muhtar es-Sekafî, Ehl-i Beyt’in intikamı ve adalet iddiasıyla Kûfe’de kontrolü ele geçirerek kendi ihtilal idaresini kurdu; Kerbelâ katliamına karışan Emevî komutanlarını tek tek cezalandırdı.
687 | Kûfe Muharebesi ve Muhtar’ın Öldürülmesi
Muhtar es-Sekafî’nin Kûfe’deki idaresi, Mekke Halifesi Abdullah b. Zübeyr’in kardeşi Mus‘ab b. Zübeyr komutasındaki ordular tarafından harbin neticesinde yıkıldı; Muhtar öldürüldü ve Kûfe İbnü’z-Zübeyr’e bağlandı.
691 | Deyrülcâlik Muharebesi ve Irak’ın Abdülmelik Tarafından Fethi
Emevî Halifesi Abdülmelik b. Mervan bizzat ordusunun başında Irak üzerine yürüdü; Deyrülcâlik Muharebesi’nde Mus‘ab b. Zübeyr’in ordusunu mağlup ederek Kûfe ve tüm Irak topraklarını yeniden Şam’a bağladı.
692 | Mekke’nin Düşüşü, İbnü’z-Zübeyr’in Şehadeti ve Tek Halife Dönemi
Halife Abdülmelik’in görevlendirdiği zalim komutan Haccâc b. Yûsuf, Mekke’yi ve Kabe’yi aylarca mancınıklarla bombalayarak kuşattı. Kabe’ye sığınan Abdullah b. Zübeyr şehit düştü; Mekke hilafeti son buldu ve Abdülmelik İslam dünyasının tek meşru halifesi oldu.
695 | Haricî Ayaklanmaları, Kârûn Muharebesi ve Kuzey Afrika’da Kâhine Direnişi
Cezîre ve Ahvaz bölgelerinde patlak veren büyük Haricî isyanları, Kârûn Muharebesi ile bastırılmaya çalışıldı. Kuzey Afrika’da ise Kâhine lakaplı berberî kraliçenin direnişi nedeniyle Müslümanlar ikinci kez Berka’ya çekilmek zorunda kaldı. Doğu cephesinde ise Haccâc’ın komutanları Maverâünnehir’de ilerleyerek Kiş şehrini işgal etti.
Akademik Kaynakça
- Apak, Adem. Giriş ve Dört Halife Dönemi İslam Tarihi. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2013.
- Faydâ, Mustafa. Hulafâ-yi Râşidîn Dönemi, TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), İstanbul 1998, c. 18, ss. 332-338.
- Hicret, Bedir Gazvesi ve Abdülmelik b. Mervan maddeleri, TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), İstanbul, ilgili ciltler.
- Hitti, Philip K. Siyasi ve Kültürel İslam Tarihi Cilt 1. çev. Salih Tuğ. İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 1980.
- Sırma, İhsan Süreyya. Hz. Muhammed ve İslamiyet’in Doğuşu. İstanbul: Beyan Yayınları, 2019.
- Uzun, Mustafa. Emevîler Dönemi Siyasi ve Kültürel Tarihi. Ankara: İlahiyat Yayınları, 2011.
- Yıldız, Hakkı Dursun. İslamiyet’in Yayılış Dönemi ve İlk Arap-Bizans Deniz Savaşları. İstanbul: Eren Yayıncılık, 1991.
- Web Kaynağı: “Islamic History Timeline – 7th Century (600-699)”, Alim.org Online Islamic History and Resource Library, Erişim Tarihi: 2026.
Kaynak: islamvetarih.com
