1700 | Bengal’in Bağımsızlık İlki ve Mürşidâbâd’ın Başkent Oluşu
Mürşid Kuli Han, Babür İmparatorluğu’nun merkezi otoritesinin zayıflamasından yararlanarak Bengal’in bağımsızlığını ilan etti ve idari merkezi kendi adını verdiği Mürşidâbâd şehrine taşıdı.
1703 | Sultan III. Ahmed’in Tahta Çıkışı, Şah Veliyyullah ve Muhammed b. Abdülvehhâb’ın Doğumu
Osmanlı Devleti’nde Edirne Vakası neticesinde Sultan III. Ahmed tahta çıktı. Aynı yıl İslam dünyasını derinden etkileyecek iki büyük isim; Hindistan alt kıtasının büyük müceddidi Şah Veliyyullah Dehlevî ile Vehhabîlik hareketinin kurucusu Muhammed b. Abdülvehhâb dünyaya geldi.
1707 | Evrengzîb’in Vefatı ve Şah Bahadır’ın Tahta Geçişi
Babür İmparatorluğu’na en parlak ve geniş dönemini yaşatan dindar hükümdar Evrengzîb (Alemdar Şah) vefat etti; yerine oğlu Bahadır Şah geçerek tahta oturdu. Bu ölüm, Babürlülerin gerileme döneminin başlangıcı kabul edilir.
1711 | Prut Savaşı ve Rusya’nın Osmanlı Karşısındaki Ağır Yenilgisi
Osmanlı Devleti ile Çarlık Rusyası arasında patlak veren savaşta, Baltacı Mehmed Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Prut Nehri boylarında Rus kuvvetlerini kuşatarak ağır bir yenilgiye uğrattı; kaybedilen toprakların geri alınma ümidi doğdu.
1712 | Bahadır Şah’ın Ölümü ve Cihandar Şah’ın Cülusu
Babürlü Hükümdarı Bahadır Şah’ın vefatının ardından, taht kavgalarının gölgesinde oğlu Cihandar Şah imparatorluk tahtına çıktı.
1713 | Farruh Siyer’in Cihandar Şah’ı Devirerek Tahta Geçmesi
Babür İmparatorluğu’ndaki iç karışıklıklar derinleşti; Cihandar Şah, yeğeni Farruh Siyer tarafından tahttan indirilerek ortadan kaldırıldı ve idare Farruh Siyer’in eline geçti.
1718 | Pasarofça Antlaşması ve Osmanlı Devleti’nin Macaristan’ı Kaybetmesi
Avusturya ve Venedik karşısında alınan yenilgilerin ardından Pasarofça Antlaşması imzalandı. Osmanlı Devleti, Belgrad ve Macaristan’daki önemli topraklarını kaybederek Lale Devri olarak bilinen içe dönük döneme girdi.
1719 | Muhammed Şah’ın Babür Tahtına Çıkışı ve Sind’de Kalhora Hanedanı
Babür İmparatorluğu’nda Farruh Siyer tahttan indirilerek yerine Muhammed Şah getirildi. Aynı yıl Sind (Pakistan) bölgesinde Nur Muhammed Kalhora liderliğindeki Kalhora Hanedanı yerel idareyi ele geçirerek güç kazandı.
1722 | Avgan-İran Savaşları, Gulnâbâd Muharebesi ve Avdh Devleti’nin Kurulması
Saâdet Han, Hindistan’da bağımsız Avdh (Oudh) Şii devletini kurdu. İran coğrafyasında ise Mahmud Hotakî komutasındaki Sünni Afganlar, Gulnâbâd Muharebesi’nde Safevî ordusunu bozguna uğratarak İsfahan’ı ele geçirdi; Şah Hüseyin esir alındı ve II. Tahmasb şah ilan edildi.
1730 | Zengibar’ın Portekiz Sömürgesinden Kurtarılması
Doğu Afrika sahillerinde stratejik bir ticaret merkezi olan Zengibar (Zanzibar) adası, Portekiz sömürge idaresinden tamamen temizlenerek Umman Sultanlığı’nın (Yârubîler) hakimiyeti altına girdi.
1747 | Ahmed Şah Durrânî’nin Bağımsız Afganistan’ı Kurması
Nadir Şah’ın suikasta uğramasının ardından askeri dehasıyla öne çıkan Ahmed Şah Durrânî, Kandahar merkezli olarak kendi hanedanlığını ilan etti ve modern Afganistan devletinin temellerini attı.
1752 | Sufi Şair Şah Abdüllatif Bhitai’nin Vefatı ve Durrânî Yayılması
“Sassî Pannû”, “Sohnî Mahinval” gibi meşhur mistik eserlerin yazarı, Sind bölgesinin büyük mutasavvıf şairi Şah Abdüllatif Bhitai vefat etti. Aynı yıl Ahmed Şah Durrânî askeri harekatını genişleterek Pencap, Keşmir ve Sind bölgelerini Afgan idaresine bağladı.
1761 | Şah Veliyyullah Dehlevî’nin Vefatı ve Üçüncü Panipat Muharebesi
İslam düşünce tarihinin en büyük alimlerinden Şah Veliyyullah Dehlevî vefat etti. Aynı yıl, Şah Veliyyullah’ın daveti üzerine Hindistan’a gelen Ahmed Şah Durrânî, Üçüncü Panipat Muharebesi’nde yükselmekte olan Hindu Maratha gücünü tamamen ezerek Müslümanları büyük bir tehditten kurtardı.
1764 | Batı Sudan’da Futa Bundu Hükümdarı Areadi Gaya’nın İslam’ı Kabulü
Batı Sudan (Afrika) coğrafyasındaki köklü kabile devletlerinden Futa Bundu’nun hükümdarı Areadi Gaya, resmen İslamiyet’i kabul etti. Bu ihtida, bölgedeki İslami yayılışı ve kurumsallaşmayı hızlandırdı.
1773 | Afgan Hükümdarı Ahmed Şah Durrânî’nin Vefatı
Afganistan Devleti’nin kurucusu, Panipat kahramanı ve Durrânî İmparatorluğu’nun büyük lideri Ahmed Şah Durrânî hayatını kaybetti; yerine oğlu Timur Şah geçti.
1783 | Sind Bölgesinde Kalhora Hanedanlığı’nın Sona Ermesi
Sind coğrafyasında uzun yıllardır hüküm süren Kalhora sülalesinin siyasi idaresi ve egemenliği, Talpur aşiretinin askeri müdahalesiyle resmen son buldu.
1797 | Kaçar Şahı Ağa Muhammed Han’ın Ölümü ve Rusya’nın Dağıstan İşgali
İran’da Kaçar Hanedanı’nın kurucusu Ağa Muhammed Han uğradığı bir suikast sonucu öldü. Aynı yıl Çarlık Rusyası yayılmacı politikası doğrultusunda Kafkasya’ya girerek Müslüman Dağıstan topraklarını işgal etti.
1799 | Ranjit Singh’in Pencap Hükümdarlığı ve Hokand Hanlığı’nın Bağımsızlığı
Sih lider Ranjit Singh, Afganları mağlup ederek kendisini Pencap’ın mihracesi ilan etti. Orta Asya’da ise Hokand şehri ve çevresi, Fergana vadisinde bağımsız birer İslami hanlık (Hokand Hanlığı) olarak teşkilatlandı.
AKADEMİK KAYNAKÇA
- Algar, Hamid. İran’da Din ve Devlet: Kaçarlar Döneminde Ulema. çev. Ali Berktay. İstanbul: Yöneliş Yayınları, 2004.
- Azhari, S. Ali. The History of Durrani Dynasty and Panipat Campaign. Lahore: Islamic Culture Publishers, 1985.
- Dupree, Louis. Afghanistan. Princeton: Princeton University Press, 2014.
- İnalcık, Halil. Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600) ve ilgili yüzyıl ansiklopedi maddeleri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2003.
- Özcan, Azmi. Panipat Savaşları ve Hindistan’da Müslüman Hakimiyeti, TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), Ankara 2007, c. 34, ss. 112-114.
- Şah Veliyyullah Dehlevî, TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), İstanbul 1994, c. 9, ss. 120-125.
- Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Osmanlı Tarihi IV. Cilt, 1. Bölüm: Karlofça Antlaşmasından XVIII. Yüzyılın Sonlarına Kadar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1995.
- Web Kaynağı: “Islamic History Timeline – 18th Century (1700-1799)”, Alim.org Online Islamic History and Resource Library, Erişim Tarihi: 2026.
Kaynak: islamvetarih.com
