1400 | Suriye Topraklarının Timur İmparatorluğu Tarafından İşgali
Burcî Memlûk Sultanlığı askeri ve siyasi zayıflıklar sebebiyle Suriye bölgesindeki topraklarını kaybetti. Bölge, büyük bir askeri harekat başlatan Emir Timur kuvvetleri tarafından işgal edilerek kontrol altına alındı.
1401 | Altın Orda Tahtında Şâdî Beg Dönemi
Altın Orda Devleti’nde Emir Timur’un desteğiyle yönetimde bulunan Timur Kutluk Han vefat etti. Bu ölümün ardından hanlık tahtına Şâdî Beg oturarak hükümdarlığını ilan etti.
1402 | Ankara Muharebesi ve Yıldırım Bayezid’in Esareti
Osmanlı Devleti ile Timur İmparatorluğu arasında gerçekleşen Ankara Muharebesi Osmanlı ordusunun ağır yenilgisiyle sonuçlandı. Osmanlı Sultanı Yıldırım Bayezid, Emir Timur’a esir düştü ve Osmanlı Devleti fetret devri olarak bilinen büyük bir kriz dönemine girdi.
1403 | Sultan Çelebi Mehmed’in Tahta Çıkışı
Ankara Muharebesi sonrasında yaşanan taht kavgalarının ardından, Yıldırım Bayezid’in oğlu Çelebi Mehmed (Sultan I. Mehmed) Amasya merkezli olarak siyasi birliği yeniden sağlamak üzere Osmanlı tahtına cülus etti.
1405 | Emir Timur’un Vefatı ve Şahruh Dönemi
Kafkasya, İran ve Türkistan coğrafyasına hükmeden büyük askeri deha Emir Timur vefat etti. Bu ölümün ardından imparatorluk tahtına oğlu Şahruh geçerek devlet idaresini devraldı.
1407 | İdigü Mirza Tarafından Fuâd Han’ın Tahta Çıkarılması
Altın Orda Devleti’nde güç sahibi olan han yapıcı İdigü Mirza, Şâdî Beg’i tahttan indirerek yerine Fuâd Han’ı hanlık makamına getirdi.
1410 | Altın Orda Hanlığında Timur Han Dönemi
İç karışıklıkların sürdüğü Altın Orda topraklarında Fuâd Han yönetimden uzaklaştırıldı ve yerine Timur Han yeni hükümdar olarak ilan edildi.
1412 | Celâleddin Han’ın Cülusu ve Memlûk Sultanı el Müeyyed Dönemi
Altın Orda Devleti’nde Timur Han devrilerek yerine Celâleddin Han getirildi. Aynı yıl Mısır merkezli Burcî Memlûk Sultanlığı’nda Nasırüddin Ferec vefat etti; yerine el-Müeyyed Şeyh el-Mahmûdî sultanlık makamına oturdu.
1413 | Kerim Berdi’nin Altın Orda Tahtını Ele Geçirmesi
Siyasi istikrarsızlığın pençesindeki Altın Orda Hanlığı’nda Celâleddin Han tahttan indirilerek yerine Kerim Berdi han ilan edildi.
1414 | Kubak Han’ın Altın Orda Tahtına Çıkışı
Altın Orda Devleti’nde taht değişiklikleri hız kesmedi; Kerim Berdi’nin yerine Kubak Han hanlık makamının yeni sahibi oldu.
1416 | Altın Orda Tahtında Cihangir ve Çegre Han Dönemleri
Kubak Han’ın yönetimden indirilmesinin ardından Altın Orda tahtına önce Cahar Balravî (Cihangir) getirildi. Kısa süre sonra o da tahttan indirilerek yerine Çegre Han geçti.
1419 | İdigü Mirza’nın Ölümü ve Uluğ Muhammed Han Dönemi
Altın Orda hanlığının güçlü emirülümerası İdigü Mirza öldürüldü. Çegre Han’ın devrilmesiyle birlikte devlet idaresi ve hanlık makamı Uluğ Muhammed Han’ın eline geçti.
1420 | Karakoyunlu Hükümdarı Kara Yusuf’un Vefatı ve Fas’ta Siyasi Suikast
Altın Orda Hanlığı’nda Uluğ Muhammed Han, Devlet Berdi tarafından tahttan indirildi. Karakoyunlu Devleti’nde ise hükümdar Kara Yusuf vefat etti ve yerine oğlu Kara İskender geçti. Fas coğrafyasında Meriînî Sultanı Ebû Saîd Osman bir suikastla öldürüldü ve yerine çocuk yaştaki oğlu Abdülhak geçti.
1421 | Sultan II. Murad’ın Tahta Çıkışı ve Memlûklerde Barsbay Dönemi
Osmanlı Devleti’nde Sultan I. Mehmed vefat etti ve yerine oğlu II. Murad Han tahta çıktı. Mısır’da ise Memlûk Sultanı el-Müeyyed’in ölümünün ardından yaşanan çalkantılı sürecin neticesinde Emir Barsbay idareyi tamamen ele geçirerek tahta oturdu.
1424 | Berk Han’ın Cülusu ve Tunus Hafsîlerinin Cezayir İlhaki
Altın Orda Hanlığı’nda Devlet Berdi’nin vefatıyla Berk Han tahta çıktı. Kuzey Afrika’da ise Tunus merkezli Hafsî Devleti, Cezayir topraklarını işgal ederek kendi idari sınırlarına dahil etti.
1425 | Ebu’l Hayr Han’ın Özbek Bağımsızlığını İlan Etmesi
Özbek hanedan sülalesine mensup olan Ebu’l Hayr Han, Batı Sibirya bölgesinde kendi bağımsızlığını ilan ederek güçlü Özbek Hanlığı’nın temellerini attı.
1427 | Uluğ Muhammed Han’ın İkinci Kez Tahta Çıkışı
Altın Orda Devleti’nde Berk Han’ı devirmeyi başaran Uluğ Muhammed Han, devlet yönetimini ikinci kez tek başına kontrol altına aldı.
1430 | Özbek Hanlığı’nın Hârizm Bölgesini İşgali
Ebu’l Hayr Han komutasındaki Özbek askeri güçleri, stratejik ve ticari öneme sahip Hârizm topraklarını istila ederek egemenliği altına aldı.
1434 | Cihan Şah’ın Karakoyunlu Tahtına Çıkışı ve Hafsîlerde Siyasi Değişim
Karakoyunlu Devleti’nde Kara İskender tahttan indirilerek yerine kardeşi Cihan Şah getirildi. Akkoyunlu Devleti’nde ise Kara Osman vefat etti ve yerine Ali Beg geçti. Tunus’ta kırk yıllık Hafsî hükümdarı Ebû Fâris vefat etti ve yerine Ebû Abdullah Muhammed tahta çıktı.
1435 | Tunus Hafsî Tahtında Ebû Ömer Osman Dönemi
Tunus’ta Hafsî hükümdarı Ebû Abdullah Muhammed yönetimden el çektirilerek yerine Ebû Ömer Osman devlet idaresinin başına getirildi.
1438 | Memlûk Sultanı Çakmak’ın İdareyi Ele Alması
Memlûk Sultanı Barsbay vefat etti; yerine geçen küçük yaştaki oğlu Cemaleddin Yusuf kısa süre sonra Başbakan Seyfeddin Çakmak tarafından devrildi ve Çakmak yeni sultan oldu. Akkoyunlularda ise Ali Beg, kardeşi Hamza tarafından tahttan indirildi.
1439 | Kazan Hanlığı’nın Kurulması ve Saray’da Seyyid Ahmed Dönemi
Altın Orda Devleti’ndeki taht kavgalarından çekilen Uluğ Muhammed Han, kuzeye giderek bağımsız Kazan Hanlığı’nı kurdu. Hanlığın eski merkezi Saray’da ise Seyyid Ahmed idareyi ele geçirdi.
1440 | Cihan Şah’ın Akkoyunlu Tahtına Oturması
Akkoyunlu Devleti’nde iç çekişmeler sürdü; Hamza Beg, Ali Beg’in oğlu Cihan Şah (Cihangir) tarafından devrilerek yönetim değiştirildi.
1441 | Kırım Hanlığı’nın Altın Orda’dan Ayrılması
Altın Orda Devleti’nin parçalanma süreci hızlandı; Kırım coğrafyası Saray merkezli hanlıktan tamamen ayrılarak bağımsız bir devlet (Kırım Hanlığı) olarak teşkilatlandı.
1446 | İkinci Kosova Zaferi ve Uluğ Bey’in Timur Tahtına Çıkışı
Timur İmparatorluğu’nda Şahruh vefat etti ve yerine ünlü astronom alim olan oğlu Uluğ Bey geçti. Batı cephesinde ise Sultan II. Murad komutasındaki Osmanlı ordusu, İkinci Kosova Muharebesi’nde Haçlı ittifakını tarihi bir yenilgiye uğrattı; Sırbistan ve Bosna Osmanlı’ya bağlandı.
1447 | Astrahan Hanlığı’nın Bağımsızlığını İlan Etmesi
Altın Orda Devleti’nin merkezi otoritesinin tamamen çökmesiyle birlikte, Astrahan (Ejderhan) bölgesi hanlıktan resmen ayrılarak bağımsızlığını ilan etti.
1449 | Özbeklerin Fergana’yı Fethi ve Timur Tahtında Karışıklık
Özbek lideri Ebu’l Hayr Han stratejik Fergana vadisini ele geçirdi. Timur İmparatorluğu’nda ise Uluğ Bey vefat etti ve yerine oğlu Abdüllatif geçti.
1450 | Ebu Said’in Timur Tahtına Çıkışı
Timur İmparatorluğu’nda suikasta kurban giden Abdüllatif’in ardından devlet ricalinin desteğini alan Ebû Said Mirza tahta çıkarak hanedanlığın yeni hükümdarı oldu.
1451 | Fatih Sultan Mehmed Han’ın İkinci Kez Tahta Çıkışı
Osmanlı Sultanı II. Murad Han vefat etti. Yerine, dünya tarihini değiştirecek olan oğlu Sultan II. Mehmed (Fatih) ikinci kez ve kalıcı olarak Osmanlı tahtına oturdu.
1453 | İstanbul’un Fethi ve Akkoyunlularda Uzun Hasan Dönemi
Sultan II. Mehmed komutasındaki Osmanlı ordusu Bizans İmparatorluğu’nun başkenti Konstantinopolis’i fethederek İstanbul yaptı; Orta Çağ kapandı, Yeni Çağ başladı. Aynı yıl Akkoyunlularda Cihan Şah vefat etti ve yerine Uzun Hasan geçti. Memlûklerde ise Sultan Çakmak’ın ölümünün ardından Seyfeddin İnal yeni sultan oldu.
1454 | Eflak Bölgesinin Osmanlı Vassalı Olması
Fatih Sultan Mehmed Han idaresindeki Osmanlı ordusunun düzenlediği askeri harekatlar neticesinde Eflak Prensliği vergiye bağlanarak tamamen Osmanlı vassalı haline getirildi.
1456 | Sırbistan’ın Resmen Osmanlı Topraklarına Katılması
Osmanlı Devleti Balkanlar’daki fetih hareketleri kapsamında Sırp Krallığı topraklarını tamamen ortadan kaldırarak doğrudan devlet sınırlarına dahil etti.
1461 | Bosna Hersek’in İlhaki ve Memlûklerde Hoşkadem Dönemi
Osmanlı ordusu Bosna ve Hersek topraklarını tamamen fethederek Osmanlı sancağı haline getirdi. Mısır’da ise Memlûk Sultanı Seyfeddin İnal’ın vefatının ardından askeri komutan Seyfeddin Hoşkadem sultanlık makamını ele geçirdi.
1462 | Arnavutluk Topraklarının Osmanlı İdaresine Geçmesi
Fatih Sultan Mehmed’in bizzat yönettiği askeri seferler neticesinde Arnavutluk coğrafyası geniş ölçüde kontrol altına alınarak Osmanlı mülkü yapıldı.
1465 | Fas’ta Merînî Hanedanlığı’nın Sonu ve Altın Orda’da Değişim
Altın Orda Hanı Seyyid Ahmed vefat etti ve yerine oğlu Ahmed Han geçti. Fas’ta ise son Meriînî sultanı Abdülhak uğradığı bir suikastla öldürüldü; böylece Meriînî hanedanlığı son buldu ve güç Şerif Muhammed el-Cûtî’nin eline geçti.
1467 | Karakoyunlu Devleti’nin Yıkılışı ve Akkoyunlu Üstünlüğü
Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan, Karakoyunlu hükümdarı Cihan Şah’ı ağır bir yenilgiye uğratarak ortadan kaldırdı. Karakoyunlu Devleti yıkıldı ve toprakları Akkoyunlular tarafından ilhak edildi. Mısır’da ise Hoşkadem’in vefatıyla kısa süreli çalkantıların ardından Kayıtbay yeni Memlûk sultanı oldu.
1468 | Uzun Hasan’ın İran Fethi ve Özbeklerde Haydar Sultan Dönemi
Özbek Hanlığı’nda Ebu’l Hayr Han vefat etti ve yerine oğlu Haydar Sultan geçti. Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan, Karabağ Muharebesi’nde Timurluları mağlup ederek İran ve Horasan coğrafyasının mutlak hakimi haline geldi.
1469 | Timur Devleti’nin Parçalanması ve Hüseyin Baykara Dönemi
Sultan Ebû Said’in vefatının ardından Timurlu Devleti tamamen parçalanma sürecine girdi. Horasan bölgesinde ise edebiyata ve sanata verdiği önemle tanınan Sultan Hüseyin Baykara yönetimi ele geçirerek bağımsızlığını ilan etti.
1472 | Fas Coğrafyasında Vattâsî Hanedanlığı’nın Kurulması
Fas’ta Şerif Muhammed el-Cûtî, Vattâsî lideri Muhammed eş-Şeyh tarafından devrildi. Vattâsîler, Fas topraklarında kendi hanedanlık idarelerini resmen ilan etti.
1473 | Otlukbeli Muharebesi ve Osmanlı Zaferi
Fatih Sultan Mehmed komutasındaki Osmanlı ordusu ile Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’ın ordusu Otlukbeli’de karşı karşıya geldi. Osmanlı’nın ateş gücü üstünlüğüyle kazandığı bu zafer, Doğu Anadolu’daki Osmanlı hakimiyetini kesinleştirdi.
1475 | Kırım’ın Osmanlı’ya Bağlanması ve Venedik Savaşları
Gedik Ahmed Paşa komutasındaki Osmanlı donanması Kırım Yarımadası’nı fethederek Kırım Hanlığı’nı Osmanlı Devleti’ne bağlı bir vassal devlet haline getirdi. Venedik ile yapılan deniz savaşları neticesinde Ege Denizi’nde tam bir Türk hakimiyeti sağlandı.
1478 | Akkoyunlu Tahtında Sultan Halil Dönemi
Akkoyunlu Devleti’nin büyük hükümdarı Uzun Hasan vefat etti; yerine oğlu Sultan Halil geçerek tahtın yeni sahibi oldu.
1479 | Sultan Yakub’un Akkoyunlu Tahtını Ele Geçirmesi
Akkoyunlu Devleti’ndeki iç çekişmeler neticesinde Sultan Halil, amcası Yakub Beg tarafından devrildi ve devlet idaresi Sultan Yakub’un eline geçti.
1480 | Altın Orda Hanlığında Şeyh Ahmed Dönemi
Altın Orda Hanı Ahmed Han’ın bir suikast neticesinde öldürülmesinin ardından hanlık makamına oğlu İkinci Seyyid Ahmed geçti.
1481 | Sultan II. Bayezid’in Tahta Çıkışı ve Altın Orda’da Murtaza Dönemi
Fatih Sultan Mehmed Han vefat etti ve yerine oğlu Sultan II. Bayezid Osmanlı tahtına çıktı. Altın Orda Hanlığı’nda ise İkinci Seyyid Ahmed, kardeşi Murtaza tarafından hanlık makamından indirildi.
1488 | Şeybânî Han’ın Özbek Lideri Oluşu ve Tunus’ta Siyasi Çalkantı
Özbeklerde Haydar Sultan vefat etti; yerine yeğeni Muhammed Şeybânî Han geçerek Şeybânî Hanlığı dönemini başlattı. Tunus’ta ise 52 yıl hüküm süren Hafsî sultanı Ebû Ömer Osman vefat etti; yerine Ebû Zekeriyyâ Yahyâ geçti.
1489 | Tunus Hafsî Tahtında Ebu’l Mü’min Dönemi
Tunus’ta siyasi kriz baş gösterdi; Hafsî hükümdarı Ebû Zekeriyyâ Yahyâ, Ebu’l-Mü’min tarafından devrilerek tahtın kontrolü el değiştirdi.
1490 | Ebu’l Mü’min’in Devrilmesi ve Hafsîlerde Restorasyon
Tunus’ta ordu ve halk desteğini kaybeden gaspçı Ebu’l-Mü’min tahttan indirilerek yönetim yeniden eski kollardan Ebû Yahyâ’ya teslim edildi.
1493 | Akkoyunlu Tahtında Baysungur ve Rüstem Dönemleri
Akkoyunlu hükümdarı Sultan Yakub’un vefatıyla yerine oğlu Baysungur geçti. Kısa süre sonra Baysungur, kuzeni Rüstem tarafından devrilerek taht el değiştirdi.
1495 | Akkoyunlu Devleti’nde Sultan Ahmed Dönemi
Akkoyunlu sarayındaki anarşi ve bölünme süreci derinleşti; hükümdar Rüstem, hanedan mensuplarından Ahmed tarafından devrildi ancak devlet parçalanmaktan kurtulamadı.
1496 | Memlûk Sultanı Nasır Muhammed Dönemi
Mısır’da uzun yıllar istikrarlı bir yönetim sergileyen Memlûk Sultanı Kayıtbay tahttan feragat etti; yerine oğlu Nasır Muhammed sultan ilan edildi.
1498 | Memlûk Tahtında Zahir Kanauh Dönemi
Burcî Memlûk ordusundaki emirlerin ayaklanması neticesinde Sultan Nasır Muhammed tahttan indirilerek yerine Kansu el-Eşrefî (Zahir Kanauh) getirildi.
1499 | Şeybânî Han’ın Mâverâünnehir’i Fethi ve İnebahtı Deniz Zaferi
Özbek lideri Şeybânî Han komutasındaki ordular Mâverâünnehir bölgesini tamamen fethederek Timurlu bakiye idarelerine son verdi. Altın Orda’da Murtaza vefat etti ve yerine Üçüncü Seyyid Ahmed geçti. Denizde ise Osmanlı donanması, Venediklileri Sapienza (İnebahtı) Deniz Muharebesi’nde ağır bir yenilgiye uğratarak denizlerdeki gücünü pekiştirdi.
Akademik Kaynakça
- Aka, İsmail. Timur ve Devleti. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1991.
- İnalcık, Halil. Fatih Devri Üzerinde Tetkikler ve Vesikalar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1954.
- Karakoyunlular ve Akkoyunlular maddeleri, TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), İstanbul, ilgili ciltler.
- Kopraman, Kazım Yaşar. Memlûkler Dönemi İslam Tarihi, TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), ilgili makaleler.
- Sırma, İhsan Süreyya. Kronolojik İslam Tarihi. İstanbul: Beyan Yayınları, 2019.
- Togan, Zeki Velidi. Umumi Türk Tarihine Giriş. İstanbul: Enderun Kitabevi, 1981.
- Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Osmanlı Tarihi I. Cilt: Anadolu Selçukluları ve Anadolu Beylikleri Hakkında Mukaddime ile Osmanlı Devleti’nin Kuruluşundan İstanbul’un Fethine Kadar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1988.
- Web Kaynağı: “Islamic History Timeline – 15th Century (1400-1499)”, Alim.org Online Islamic History and Resource Library, Erişim Tarihi: 2026.
Kaynak: islamvetarih.com
