İslam dini, Ramazan ayının bereketini ve oruç ibadetinin manevi neşesini sadece bireysel bir şükür olarak bırakmamış; bu ayı fakirlerin ve muhtaçların da bayram sevincine ortak olabileceği mali bir yükümlülükle taçlandırmıştır. Fıkıhta Ramazan ayının sonuna yetişen ve temel ihtiyaçlarının dışında nisap miktarı mala sahip olan her Müslümanın vermesi vacip olan bu mali ibadete Sadaka-i Fıtır veya halk arasındaki adıyla Fitre denir.
Fitre, insanın yaratılışının (fıtratının) ve Ramazan orucunu sağlıkla tamamlayabilmenin bir şükran nişanesidir. Aynı zamanda oruçlu iken ağızdan kaçan kusurlu, boş ve malayani sözlerin manevi bir temizleyicisidir. Fitre vermekle yükümlü olabilmek için aranan zenginlik ölçüsü (nisap), zekatta olduğu gibi 80.18 gram altın değeridir; ancak fitrede zekattan farklı olarak malın üzerinden bir yıl geçmesi (havelân-ı havl) ve artıcı (nâmî) olması şartı aranmaz. Temel ihtiyaçları dışında bu miktar mala sahip olan aile reisi, hem kendisi hem de ergenlik çağına gelmemiş velayeti altındaki çocukları adına fitre vermekle mükelleftir.
Fitrenin fıkhî olarak en faziletli ödenme zamanı, Ramazan Bayramı’nın birinci günü sabah namazı vakti ile bayram namazı arasındaki süredir. Ancak yoksulların bayramlık ihtiyaçlarını erkenden karşılayabilmeleri adına Ramazan ayı içinde önceden verilmesi de fıkhen caiz ve müstehaptır. Bayram namazından sonraya bırakılması ise mekruh kabul edilir ve borç düşse de ibadetin fazileti azalır. Miktarı ise her yıl Diyanet tarafından bir kişinin bir günlük asgari gıda ihtiyacını karşılayacak nakit para ölçüsüne göre belirlenir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Soru 1: Fitre kimlere verilebilir ve kimlere kesinlikle verilemez?
- Cevap: Fitre verilecek sınıflar zekatla birebir aynıdır; fakirlere, miskinlere ve borçlulara verilir. Bir Müslüman kendi usûl ve fürûuna, yani annesine, babasına, dedesine, ninesine, öz çocuklarına, torunlarına ve zengin olan eşine kesinlikle fitre veremez. Kardeş, amca, dayı, teyze gibi muhtaç akrabalara veya öğrencilere verilmesi ise kat kat sevaptır.
- Soru 2: Anne karnındaki henüz doğmamış cenin (bebek) için fitre vermek vacip midir?
- Cevap: Hayır, vacip değildir. Bir çocuğun fitresinin vacip olabilmesi için bayram birinci günü imsak vaktinden önce sağ olarak doğmuş olması şarttır. Ancak doğmamış bebek için ailenin kendi rızasıyla sadaka niyetine fitre vermesi fıkhen güzel bir davranış (müstehap) kabul edilmiştir.
KAYNAKÇA
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Sadaka-i Fıtır” maddesi, Cilt 35, s. 385-388.
- Lütfi Şentürk – Seyfettin Yazıcı, İslam İlmihali, Zekat ve Sadaka-i Fıtır Bölümü.
KAYNAK: islamvetarih.com