İbn Sînâ (Avicenna) ve “Tıp Kanunu”: Mikroptan Karantinaya Tıp Tarihi

Batı dünyasında “Avicenna” ve alimlerin şahı unvanıyla tanınan İbn Sînâ; tıbbı felsefi ve mantıki bir düzene oturtan, yazdığı başyapıtı 600 yıl boyunca Avrupa üniversitelerinde ana ders kitabı olarak okutulan, dünya tıp tarihinin en büyük dehasıdır.

YAŞADIĞI DÖNEM VE ŞEHİR

• Hicrî / Miladî Asır: H. 4. Yüzyıl sonu – 5. Yüzyıl başı / M. 10. Yüzyıl – 11. Yüzyıl.
• Faaliyet Gösterdiği Bölge: Buhara (Doğum yeri), Harezm, Hemedan ve İsfahan.
• Doğum / Ölüm Tarihi: H. 370 – 428 / M. 980 – 1037.

DÜNYA BİLİM TARİHİNE KAZANDIRDIĞI İLKLER VE BULUŞLAR

• Mikrobun ve Hastalıkların Yayılımı: Gözle görülmeyen küçük canlıların (mikropların) su ve hava yoluyla hastalık bulaştırdığını Pasteur’den asırlar önce keşfetmiş; tüberküloz (verem) gibi bulaşıcı hastalıkların yayılmasını önlemek için dünyadaki ilk sistemli karantina (izolasyon) yöntemini uygulamıştır.
• Nöropsikiyatri ve Müzikle Tedavi: Ruhsal hastalıkların fiziksel organlar (özellikle beyin) üzerindeki etkilerini inceleyerek psikosomatik tıbbın temellerini atmış; akıl hastalarını zincire vurmak yerine müzik, su sesi ve aromaterapi ile tedavi eden klinik yaklaşımlar geliştirmiştir.
• Damardan Şırınga ve Ameliyat Teknikleri: İlaçların deri altı ve damar yoluyla verilmesini sağlayan ilk ilkel şırınga sistemini tasarlamış, kanser tümörlerinin cerrahi müdahale sınırlarını çizmiştir.

BAŞYAPITI VE KİTAP TARİHİ

el-Kānûn fi’t-Tıb (Tıbbın Kanunu): 5 ciltten oluşan bu devasa tıp ansiklopedisi, Louvain ve Montpellier gibi en ünlü batı üniversitelerinde 17. yüzyılın sonuna kadar tıbbın yegane kutsal kitabı olarak okutulmuştur.

AKADEMİK KAYNAKÇA

• Kutluer, İlhan (1999). “İbn Sînâ”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 20, ss. 319-347.
• Siraisi, Nancy G. (1987). “Avicenna in Renaissance Italy“, Princeton University Press.

KAYNAK: islamvetarih.com