İslam medeniyetinde tuvalet ahlakı ve adabı, maddi ve manevi temizliğin en mahrem ama en hayati başlangıç noktasıdır. Tuvalet ihtiyacından sonra yapılması farz veya sünnet olan temizlik amelleri fıkıhta üç kelimeyle formüle edilir: İstibrâ (idrar yolunu tamamen temizlemek), İstincâ (büyük pislik mahallini suyla yıkamak) ve İsticmâr (pisliği taş, bez veya peçete gibi katı maddelerle silmek).
İstibra, özellikle erkekler için abdestin ve namazın kabulünde en kritik emniyet kilididir. Küçük abdest yapıldıktan sonra idrar kanalında kalan son damlaların vücuttan tamamen atılması, kurulanması için bir süre beklemek, yürümek, öksürmek veya hareket etmektir. İstibra yapılmadan aceleyle alınan bir abdestte, namaz esnasında veya abdestten hemen sonra sızacak tek bir damla idrar, hem abdesti tamamen batıl eder hem de elbiseyi necis kılarak namaza engel olur.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), kabir azabı çeken iki kişinin durumunu haber verirken, “Bunlardan birisi, idrarından sakınmaz (istibra ve istinca yapmaz) idi” (Buhârî) buyurarak bu konudaki ihmalin manevi faturasının ne kadar ağır olduğunu beyan etmiştir. İstinca ise su kullanarak pislik yerini tamamen arındırmaktır. Günümüzde kullanılan tuvalet kağıtları ilk olarak isticmar (silme) görevini görür, ardından suyla istinca yapmak takvaya en uygun temizlik modelidir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Soru 1: İstibra süresi ne kadardır, idrarın tamamen bittiğinden nasıl emin olabiliriz?
- Cevap: İstibranın sabit bir süresi yoktur, kişinin bünyesine göre değişir. Küçük tuvaletten sonra dükkanda veya evde biraz yürümek, hareket etmek veya 5-10 dakika beklemek yeterlidir. Önemli olan, kalben idrar sızıntısının tamamen bittiğine dair mutmain (emin) olmaktır.
- Soru 2: Tuvalette yönümüzü Kıbleye (Kabe’ye) doğru dönerek ihtiyacımızı gidermek caiz midir?
- Cevap: Hadis-i şeriflerde açıkça yasaklandığı üzere, açık alanda veya binaların içindeki tuvaletlerde önü veya arkayı tam olarak Kıble istikametine çevirmek Hanefî mezhebine göre tahrîmen mekruh (harama yakın mekruh) kabul edilmiştir. Klozet ve tuvalet taşlarının yönü buna göre ayarlanmalıdır.
KAYNAKÇA
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “İstibrâ” Cilt 23, s. 280-281; “İstincâ” Cilt 23, s. 320-322.
- Gazali, İhya-u Ulumid-din, Tuvalet ve Temizlik Adabı Bölümü.
KAYNAK: islamvetarih.com