Ebü’l-Kāsım ez-Zehrâvî ve Modern Cerrahinin Doğuşu: Ameliyat Teknolojileri

Endülüs medeniyetinin yetiştirdiği en büyük tıp dehası olan Ebü’l-Kāsım ez-Zehrâvî; tıbbın gölgesinde kalmış olan “Cerrahlığı” bağımsız bir bilim dalı haline getiren ve icat ettiği 200’den fazla ameliyat aletiyle modern tıp dünyasının ameliyathane altyapısını kuran cerrahların şahıdır.

YAŞADIĞI DÖNEM VE ŞEHİR

• Hicrî / Miladî Asır: H. 4. Yüzyıl / M. 10. Yüzyıl – 11. Yüzyıl başı.
• Faaliyet Gösterdiği Bölge: Kurtuba (Kordoba) – Endülüs Emevî Saray Başhekimi.
• Doğum / Ölüm Tarihi: H. 325 – 404 / M. 936 – 1013.

DÜNYA BİLİM TARİHİNE KAZANDIRDIĞI İLKLER VE BULUŞLAR

• 200’den Fazla Cerrahi Alet İcadı: Ameliyatlarda dokuları tutmak, kesmek ve dikmek için neşterler, forsepsler, kemik testereleri, trokarlar ve jinekolojik muayene aletleri tasarlamıştır. Bu aletlerin büyük bir kısmı bugün tıp dünyasında halen aynı formda kullanılmaktadır.
• Hayvan Bağırsağından Ameliyat İpliği (Catgut): İç organ ameliyatlarından sonra vücudun kendi kendine emebileceği ve dikiş aldırmaya gerek bırakmayan ilk biyolojik ameliyat ipliğini hayvan bağırsağından üretmiştir.
• Kanser ve Damar Dağlama: Kanser tümörlerinin cerrahi operasyonla alınma kriterlerini ilk kez belirlemiş, iç kanamaları durdurmak için damarları dağlama (koterizasyon) tekniğini tıbba kazandırmıştır.

BAŞYAPITI VE KİTAP TARİHİ

• et-Tasrîf li-men ‘aceze ‘ani’t-te’lîf: 30 ciltten oluşan dev bir tıp ansiklopedisidir. Bu eserin özellikle ameliyat aletlerinin resimlerini ve kullanım şekillerini barındıran 30. cildi, Avrupa’da Salerno ve Montpellier gibi tıp fakültelerinde 500 yıl boyunca ana ders kitabı olarak okutulmuştur.

AKADEMİK KAYNAKÇA

• Demirhan, Ayşegül (1995). “Ebü’l-Kāsım ez-Zehrâvî”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 10, ss. 341-344.
• Campbell, Donald (1926). “Arabian Medicine and its Influence on the Middle Ages”, Routledge, London.

KAYNAK: islamvetarih.com