ÜMMETİN HİKMET PINARI VE ŞAM’IN İLK KADISI: HZ. EBU DERDA (R.A.)
İslam tarihinin en büyük zahitlerinden, Kur’an ve fıkıh alimlerinden biri olan Hz. Ebu Derda (r.a.), derin tefekkürü, dünyaya zerre miktar değer vermeyen yaşam tarzı ve hikmet dolu sözleriyle tanınan müstesna bir sahabedir. Medine’nin Hazrec kabilesine mensup olan Ebu Derda’nın asıl adı Uveymir bin Malik’tir. İslam öncesi dönemde Medine’nin en büyük tüccarlarından biriydi; lüks, ihtişam ve zenginlik içinde bir hayat sürüyordu.
Ticareti Bırakıp İbadete Adanan Bir Ömür
Ebu Derda, diğer Medineli sahabelere kıyasla İslamiyet’i biraz daha geç, Bedir Savaşı’nın hemen ardından kabul etmiştir. Onun Müslüman olmasında, en yakın dostu ve kan kardeşi olan Abdullah bin Ravaha’nın evindeki putu kırması etkili olmuştur. Gördüğü bu ibretlik olay sonrası kalbindeki cahiliye perdesi kalkan Ebu Derda, derhal Peygamber Efendimizin (s.a.v.) huzuruna giderek Müslüman oldu.
Müslüman olduğu andan itibaren hayatında radikal bir değişim gerçekleştirdi. Eski büyük ticari faaliyetlerinin tamamını tasfiye etti. Kendisine bunun sebebi sorulduğunda şu muazzam cevabı vermiştir: “Ben Müslüman olmadan önce tüccardım. Müslüman olunca ticaretle ibadeti bir arada yürütmek istedim ama ikisi bir arada tam manasıyla yürümedi. Ben de ibadeti seçip ticareti bıraktım.” Kendisini tamamen Mescid-i Nebevi’deki ilim ve ibadet halkalarına adayan Ebu Derda, Kur’an-ı Kerim’i Peygamberimiz hayattayken baştan sona ezberleyen sayılı hafızlardan biri olma şerefine erişti.
“Selman Haklı Söylüyor” Hadisesi ve Aile Ahlakı
Peygamber Efendimiz, Medine’ye hicretin ardından Ebu Derda ile Selman-ı Farisi’yi kardeş ilan etmişti. Selman, bir gün kardeşini ziyarete gittiğinde Ebu Derda’nın eşi Ümmü’d-Derda’yı oldukça eski ve bakımsız kıyafetler içinde gördü. Sebebini sorduğunda Ümmü’d-Derda, “Kardeşin Ebu Derda’nın dünya ile hiç işi kalmadı; gündüzleri hep oruç tutar, geceleri sabaha kadar namaz kılar” diyerek durumu anlattı.
Selman, o gece Ebu Derda’nın sabaha kadar namaz kılmasına izin vermedi, onu uyuttu. Sabah olunca ona şu tarihi nasihati yaptı: “Unutma ki Rabbinin senin üzerinde hakkı var, nefsinin senin üzerinde hakkı var, ailenin senin üzerinde hakkı var. Her hak sahibine hakkını ver.” Bu durum Peygamber Efendimize iletildiğinde Efendimiz, “Selman doğru söylemiştir” buyurarak Ebu Derda’nın şahsında tüm ümmete ibadette denge kurmanın önemini öğretmiştir.
Şam Valiliği, Kur’an Eğitimi ve Kadılık Yılları
Hz. Ömer’in halifeliği döneminde, fethedilen Suriye ve Şam bölgesindeki halka Kur’an öğretmek ve İslami hükümleri yaymak amacıyla Muaz bin Cebel ve Ubâde bin Sâmit ile birlikte Şam’a gönderildi. Ebu Derda, Şam’da muazzam bir eğitim sistemi kurdu. Mescitte yüzlerce kişilik ders halkaları açtı, talebeleri onarlı gruplara ayırıp başlarına birer hoca tayin etti; kendisi de genel müfettiş gibi hepsini denetlerdi. Bu sistem, İslam tarihindeki ilk organize Kur’an akademilerinden biridir.
Hz. Ömer tarafından Şam’ın ilk kadısı (hakimi) olarak atanan Ebu Derda, adalet dağıtırken bile tevazuundan ve zahidliğinden hiçbir şey kaybetmedi. Kendisine bağlanan yüksek maaşları reddeder, evinde bir hasır ve bir hırkadan başka eşya bulundurmazdı. Şam valisi Muaviye’nin lüks ve şatafatlı hayatını gördüğünde onu sert bir dille uyarır, Peygamber Efendimizin sadeliğini hatırlatırdı. Hicretin 32. yılında (M. 652) Şam’da vefat eden Ebu Derda’nın hikmet dolu şu sözü onun vizyonunu özetler: “Bir saatlik tefekkür, bir gecelik nafile ibadetten daha hayırlıdır.”
Kaynak: islamvetarih.com
