Timur İmparatorluğu’nun sultanı olmasının yanı sıra dünya tarihinin en büyük astronomlarından biri olan Uluğ Bey; kurduğu devasa Semerkant Rasathanesi ve hazırladığı yıldız kataloğuyla modern astronominin, teleskop öncesi dönemdeki en büyük uzay haritasını çıkaran bilim hükümdarıdır.
YAŞADIĞI DÖNEM VE ŞEHİR
- Hicrî / Miladî Asır: H. 9. Yüzyıl / M. 15. Yüzyıl.
- Faaliyet Gösterdiği Bölge: Semerkant – Timur İmparatorluğu Başkenti.
- Doğum / Ölüm Tarihi: H. 796 – 853 / M. 1394 – 1449.
DÜNYA BİLİM TARİHİNE KAZANDIRDIĞI İLKLER VE BULUŞLAR
- Semerkant Rasathanesi ve Dev Sekstant (Fahrî Sekstantı): M. 1420 yılında Semerkant’ta dünya tarihinin en büyük gözlemevlerinden birini inşa ettirmiştir. Rasathanenin içine gömülü olan ve gök cisimlerinin açısını ölçen 40 metre yarıçapındaki devasa Sekstant (meridyen yayı) sayesinde uzay gözlemlerinde hata payını sıfıra indirmiştir.
- Bir Yılın Süresinin Hesaplanması: Bir yılın uzunluğunu 365 gün, 6 saat, 10 dakika, 8 saniye olarak hesaplamıştır. Modern teleskoplu ve bilgisayarlı ölçümlerle (365 gün, 6 saat, 9 dakika, 9 saniye) arasındaki fark sadece 59 saniyedir. 15. yüzyıl imkanlarıyla bu hassasiyet bir dünya mucizesidir.
- Ali Kuşçu’nun Yetiştirilmesi: Sadece bir bilim adamı değil, koruyucudur. İstanbul medreselerinin de mimarı olacak olan büyük astronom Ali Kuşçu’yu evladı gibi yetiştirip Semerkant Rasathanesi’nin başına geçirmiştir.
BAŞYAPITI VE KİTAP TARİHİ
- Zîc-i Uluğ Bey (Yıldızlar Cetveli): 1018 yıldızın koordinatlarını, konumlarını ve parlaklık derecelerini içeren bu katalog, teleskobun icat edilmesine kadar dünya üzerinde yazılmış en hassas ve en kusursuz uzay haritası olarak Paris ve Londra gözlemevlerinde asırlarca kullanılmıştır. Ay’daki bir kratere bugün resmi olarak “Uluğ Bey” adı verilmiştir.
AKADEMİK KAYNAKÇA
- Süheyl, Ünver (1948). “Uluğ Bey Rasathanesi ve Semerkant İlim Dünyası”, Türk Tarih Kurumu Yayınları.
- Kutluer, İlhan (2012). “Uluğ Bey”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 42, ss. 127-129.
KAYNAK: islamvetarih.com
Kaynak Göster:
Yağmur, Celal. "Uluğ Bey ve Semerkant Rasathanesi: Uzay Haritacılığının Zirvesi." İslam ve Tarih. 2026. Erişim Tarihi: Ekim 3, 2026 at 08:22. https://islamvetarih.com/ulug-bey-ve-semerkant-rasathanesi-uzay-haritaciliginin-zirvesi/.