İslam ticaret ve sosyal hukukunun en önemli koruyucu mekanizmalarından biri de güveni ve ticari akışkanlığı sağlayan teminat akitleridir. Bu akitlerin başında Kefalet (bir başkasının borcuna veya sorumluluğuna ortak olmak) ve Vekalet (bir işin yürütülmesi için bir başkasını yetkilendirmek) sözleşmeleri gelir. Mecelle’de de geniş yer bulan bu iki müessese, bireylerin işlerini kolaylaştırmak ve ticari riskleri minimize etmek adına fıkhen meşru kılınmıştır.
Kefalet, bir kimsenin bir borç veya hak konusunda hak sahibi karşısında asıl borçluya ek olarak sorumluluk üstlenmesidir. Kefil olan kişi, borçlu borcunu ödemediği takdirde o borcu bizzat ödemeyi hukuken kabul etmiş sayılır. İslam fıkhı, kefaleti toplumsal bir dayanışma ve güven aracı olarak görür ancak kefilin haklarını da korur; kefil borcu ödediğinde, asıl borçluya rücu ederek (parayı ondan geri isteyerek) kendi hakkını talep edebilir.
Vekalet ise, bir kimsenin bizzat kendisinin yapabileceği hukuki ve ticari bir işlemi (alışveriş, evlilik, dava takibi vb.) kendi adına yapması için bir başkasına yetki vermesidir. Vekil, vekalet verenin (müvekkil) sınırlarını çizdiği meşru dairede hareket etmek zorundadır. Vekilin kendi menfaatine gizli işlemler yapması veya müvekkili zarara uğratması emanete hıyanet ve kul hakkıdır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Soru 1: Bankaların ticari işlemler için verdiği “Teminat Mektupları” fıkhen kefalet kapsamına girer mi, caiz midir?
- Cevap: Evet, bankaların teminat mektupları fıkhi açıdan birer kefalet sözleşmesidir. Bankanın bu mektup karşılığında yaptığı dosya ve masraf giderlerini ücret olarak alması caizdir; ancak borcun miktarı üzerinden doğrudan faizli bir komisyon alması caiz görülmemiştir.
- Soru 2: Vekil tayin edilen bir kişi, satın alması istenen malı kendi malıymış gibi müvekkile fahiş fiyatla satabilir mi?
- Cevap: Kesinlikle hayır. Vekil, müvekkilin menfaatini korumakla yükümlü bir emindir. Bir kimse vekil olduğu bir işlemde hem alıcı hem satıcı konumuna geçerek gizlice kâr elde edemez; bu durum akdi zedeler ve haram kazanç doğurur.
KAYNAKÇA
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Kefâlet” Cilt 25, s. 182-185; “Vekâlet” Cilt 42, s. 614-618.
- Ali Haydar Efendi, Mecelle Şerhi, Kefalet ve Vekalet Babları.
KAYNAK: islamvetarih.com
