İslam fıkhı, toplumsal yapının ve ahlakın korunması adına aile bağlarının, soy kütüğünün ve neslin saflığının muhafazasına (Hıfzu’n-Nesep) muazzam bir değer atfetmiştir. Bu bağlamda en çok merak edilen ameli meselelerin başında İslam’ın Evlat Edinme müessesesine bakışı ve Yetim Haklarının korunması kuralları gelir. İslam, cahiliye dönemindeki soy çorbasına yol açan evlat edinme usulünü tahrif ederek yerine tamamen şer’i ve adil bir koruyucu aile modeli getirmiştir.
Ahzâb Suresi 4. ve 5. ayetlerinin inmesiyle birlikte, bir çocuğun kendi öz babasından başkasına nispet edilmesi, onun soyadını ve nesebini tamamen alması kesinlikle yasaklanmıştır. Ayette, “Onları öz babalarının isimleriyle çağırın; bu Allah katında en adil olanıdır” buyurulmuştur. Bu fıkhî emrin sebebi; miras hukukunun bozulmasını önlemek, mahremiyet sınırlarının (büyüyünce ev içi haremlik-selamlık durumlarının) karışmasını engellemdir.
Ancak bu yasak, kimsesiz çocuklara bakmayı engellemez; tam aksine İslam, bir yetimi eve alıp büyütmeyi, ona bakmayı en büyük sevaplardan saymıştır. Burada şer’i usul: Çocuğa öz ana-babasının kim olduğunu gizlememek, kendi nesebini korumak, büyüdüğünde ev içi mahremiyet kurallarına (eğer kızsa evdeki erkeklerle, erkekse kadınlarla olan şer’i sınırlara) dikkat etmek ve öz evlat gibi doğrudan mirasçı yapmayıp hayattayken hibe yoluyla mal vermektir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Soru 1: Eve alınan bir yetim veya koruyucu aile olunan çocuk büyüdüğünde evin öz evladı gibi mirasçı olabilir mi?
- Cevap: Hayır, evlatlık alınan çocuk fıkhen öz evlat nesebinde olmadığı için yasal mirasçı (Ashâbü’l-ferâiz) olamaz. Ancak bakımını üstlenen kişi hayattayken malından dilediği kadarını ona hibe (bağış) edebilir veya vefatından sonrası için malının üçte birini aşmayacak şekilde vasiyet bırakabilir.
- Soru 2: Evlatlık alınan çocuğun ev içinde mahrem (yabancı) olmasını engellemenin fıkhî bir yolu var mıdır?
- Cevap: Evet, en kesin ve meşru yol Süt Emmektir. Eğer eve alınan çocuk henüz iki yaşını doldurmamış bir bebekse ve onu büyüten kadının kendisi, kız kardeşi veya annesi o bebeği emzirirse, çocuk fıkhen ailenin süt evladı/yeğeni olur. Böylece büyüdüğünde ev içi mahremiyet sorunu tamamen çözülür.
KAYNAKÇA
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Evlat Edinme” maddesi, Cilt 11, s. 529-531.
- Hamdi Döndüren, Delilleriyle Aile İlmihali, Nesep ve Süt Hısımlığı Bölümü.
KAYNAK: islamvetarih.com