İslam dini, ibadetlerin kabulünü ve müminin manevi yükselişini bedensel ve çevresel temizlik şartına bağlamıştır. Fıkıh kitaplarının ilk bölümü her zaman “Kitâb-ı Tahâret” (Temizlik Bölümü) ile başlar; çünkü temizlik, dinin direği olan namazın ilk ve en önemli anahtarıdır. İslam fıkhında temizlik, görünür pisliklerden arınmayı ifade eden maddi temizlik (necasetten taharet) ve hükmi bir kirlilik hali olan hadesten kurtulmayı sağlayan manevi temizlik (hadesten taharet/abdest ve gusül) olarak iki temel boyutta ele alınır.
Necasetten taharet, namaz kılacak kişinin bedeninde, giysilerinde ve namaz kılacağı seccade veya mekanda bulunan, dinen necis (pis) kabul edilen maddelerin temizlenmesidir. Fıkıhta necasetler, yoğunluğuna göre ağır pislik (necaset-i galîze) ve hafif pislik (necaset-i hafîfe) olarak ikiye ayrılır. İdrar, kan, şarap ve dışkı gibi maddeler ağır necaset kısmına girer ve bunların namaza engel olmaması için belirli miktar sınırları (katı maddelerde bir dirhem, sıvılarda el ayası kadar) aşılmaması gerekir. Hadesten taharet ise, görünür bir pislik olmamasına rağmen, ibadet etmeye engel olan hükmi kirlilik durumunun abdest veya gusül yoluyla ortadan kaldırılmasıdır.
Abdest, belirli uzuvları usulüne uygun olarak yıkamak ve meshetmektir. Kur’an-ı Kerim’de Mâide Suresi’nin 6. ayetiyle sabit olan abdestin farzları; yüzü yıkamak, kolları dirseklerle beraber yıkamak, başın dörtte birini meshetmek ve ayakları topuklarla birlikte yıkamaktır (Şâfiî mezhebinde bunlara ek olarak niyet ve tertip de farzdır). Abdest, sadece fiziki bir temizlik değil, kulun her uzvuyla işlediği günahlardan arınmasını simgeleyen derin bir ibadettir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Soru 1: Ağız ve burna su vermek abdestin farzı mıdır, sünneti midir?
- Cevap: Hanefî mezhebine göre ağız ve burna su vermek abdestte sünnet, gusülde farzdır. Şâfiî mezhebine göre ise hem abdestte hem de gusülde ağız ve burna su vermek sünnettir.
- Soru 2: Kan akması abdesti bozar mı? Mezheplerin farkı nedir?
- Cevap: Hanefî mezhebine göre bedenden çıkan ve çıktığı yerin dışına taşan kan abdesti bozar. Şâfiî mezhebine göre ise insandan çıkan kan (önden ve arkadan çıkanlar hariç) ne kadar çok olursa olsun abdesti bozmaz.
KAYNAKÇA
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Abdest” maddesi, Cilt 1, s. 114-121.
- Ömer Nasuhi Bilmen, Büyük İslam İlmihali, Taharet Bölümü.
KAYNAK: islamvetarih.com
