İslam dini, kurulan her aile yuvasının ömür boyu sevgi ve rahmetle sürmesini arzular. Ancak evlilik hayatında tarafların insani kusurları, bencillikleri veya haksız davranışları sebebiyle şiddetli geçimsizlikler doğabilir. İslam fıkhı, yuvayı ilk kırgınlıkta hemen yıkıp boşanmaya gitmek yerine, evliliği kurtarmak adına kademeli ve son derece yapıcı bir Geçimsizlik ve Hakemlik hukuku geliştirmiştir. Fıkıhta eşlerden birinin evlilik sorumluluklarını reddetmesine Nüşûz, geçimsizliğin iki taraflı kronik bir hal almasına ise Şikak adı verilir.
Nisâ Suresi 34. ve 35. ayetlerinde bu krizlerin nasıl çözüleceği ilahi bir rehberle dökülmüştür. Eğer eşler arasında sevgi bağı kopmuş ve yuva yıkılma aşamasına gelmişse (şikak hali), İslam fıkhı derhal Aile Hakemliği müessesesini devreye sokar. Mahkeme veya aile büyükleri, erkek tarafının ailesinden adil bir hakem, kadın tarafının ailesinden de adil bir hakem seçerler. Bu iki hakem, eşlerin kusurlarını, strained (gergin) ve paternal sıkıntılarını tarafsızca dinler. Amaçları intikam değil, yuvayı sulh (barış) yoluyla yeniden ihya etmektir. Hakemler eşleri barıştırmak için her türlü çareyi ararlar; eğer evliliğin devamı taraflar için bir azaba dönüşmüşse, adil bir boşanma planı hazırlayarak mahkemeye sunarlar.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Soru 1: Aile hakemlerinin verdikleri kararlar eşler üzerinde hukuken bağlayıcı mıdır?
- Cevap: Hanefî fıkhına göre hakemlerin görevi sulh yapmak ve nasihat etmektir; eşlerin vekaleti ve onayı olmadan kendi başlarına evliliği bitirme (boşama) yetkileri yoktur. Ancak Şâfiî ve Mâlikî mezheplerine göre hakemler birer hakim hükmündedir; eğer sulh imkansızsa, eşlerin rızası olmasa bile boşanma kararı verebilirler ve bu karar bağlayıcıdır.
- Soru 2: Evlilik içi kırgınlıklarda ailelerin ve brothers-in-law (kayınların) müdahale sınırı ne olmalıdır?
- Cevap: İslam fıkhına göre ailelerin müdahalesi sadece yapıcı, koruyucu ve hakemlik dairelerinde meşrudur. Taraflardan birinin haklarını çiğneyecek, yuvanın iç mahremiyetini bozacak haksız müdahaleler kul hakkıdır. Eşler ev içi sırlarını dışarıya taşımamalı, aileler de sadece sulh için devreye girmelidir.
KAYNAKÇA
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Nüşûz” Cilt 33, s. 301-304; “Hakem” Cilt 15, s. 112-115.
- Hamdi Döndüren, Delilleriyle Aile İlmihali, Geçimsizlik ve Boşanma Öncesi Tedbirler.
KAYNAK: islamvetarih.com