İslam aile hukuku (Münakahat), evlilik birliğinin boşanma veya ölüm yoluyla sona ermesi durumunda, kadının maddi olarak mağdur edilmesini, sokağa atılmasını veya ekonomik çöküşe uğramasını engelleyen çok güçlü koruyucu mali haklar koymuştur. Bir yuva yıkıldığında, erkeğin eski eşine karşı yerine getirmekle yükümlü olduğu fıkhî borçlar; Müeccel Mehir, İddet Nafakası ve Mut’a başlıkları altında toplanır.
İlk olarak, nikah esnasında belirlenen ve ödenmesi sonraya bırakılan Mehir (Mehr-i Müeccel), boşanma gerçekleştiği an muaccel hale gelir (peşine döner). Erkek bu parayı kadına kuruşu kuruşuna ödemek zorundadır; kocanın bu borcu silme yetkisi yoktur. İkinci olarak erkek, kadının boşanma sonrası beklemek zorunda olduğu yaklaşık 3 aylık iddet süresi boyunca onun barınma, yeme ve giyim masraflarını (iddet nafakasını) karşılamakla yükümlüdür.
Üçüncü olarak, Kur’an-ı Kerim’de (Bakara Suresi, 241) emredildiği üzere, boşanma sebebiyle kalbi kırılan, yuvası dağılan kadına, teselli etmek ve yeni hayatına başlarken ekonomik destek sağlamak amacıyla erkeğin kendi mali gücüne göre vereceği gönül alıcı hediyeye veya paraya Mut’a (boşanma tazminatı) denir. İslam bu mali yüklerle, boşanmayı zorlaştırmayı ve kadını korumayı hedeflemiştir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Soru 1: Kadının kendi isteğiyle kocasına “Beni boşa, mehir istemiyorum” diyerek boşanmasının fıkıhtaki adı nedir?
- Cevap: İslam hukukunda kadının, mehir hakkından vazgeçerek veya kocasına belirli bir maddi bedel ödeyerek evliliği kendi isteğiyle sona erdirmesine Muhâlea (Hul’) adı verilir. Bu durumda karşılıklı rıza ile nikah bittiği için kadın geçmiş mehir haklarını talep edemez ancak iddet nafakasını alabilir.
- Soru 2: Kocasının vefat etmesi durumunda ölen kocanın borç mehir hakkı kadına ödenir mi?
- Cevap: Evet, kesinlikle ödenir. Mehir kadının şer’i alacağıdır. Bir koca karısına mehrini ödemeden vefat ederse, bu mehir borcu ölenin terekesinden (mirasından), daha mirasçılara pay dağıtılmadan önce bir borç olarak tahsil edilir ve kadına verilir. Kalan mal üzerinden kadın ayrıca sekizde bir (%12.5) oranında yasal miras payını alır.
KAYNAKÇA
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehir” Cilt 28, s. 380-385; “Mut’a” Cilt 31, s. 370-372.
- Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kur’an Dili, Bakara Suresi 241. Ayet Tefsiri.
KAYNAK: islamvetarih.com