İslam dini, tarım ve ticaret sermayesinin yanında klasik ve modern dünyada en büyük ekonomik değerlerden biri olan hayvancılık sektörünü de zekat sistemine dahil etmiştir. Evcil hayvanların zekata tabi olabilmesi için fıkhî bir kavram olan Sâime niteliğinde olmaları şarttır. Saime; yılın çoğunda (en az altı aydan fazla bir süre) ahırda yemle beslenmeyip, kırlarda, meralarda ve doğal otlaklarda bedava otlayan, sütü ve üretimi için beslenen hayvanları ifade eder. Sadece yük taşımak, çift sürmek veya binmek için beslenen iş hayvanları zekata tabi değildir.
Hayvanların zekatında cislere göre belirlenmiş çok kesin nisap tabloları mevcuttur. Küçükbaş hayvanlarda (koyun ve keçi) nisap miktarı 40 hayvandır. 40 hayvandan 120 hayvana kadar sadece 1 adet koyun veya keçi zekat olarak verilir. 121-200 arası için 2 adet koyun verilir.
Büyükbaş hayvanlarda (sığır ve manda) nisap miktarı 30 hayvandır. 30’dan 39’a kadar olan sığırlar için iki yaşına basmış erkek veya dişi bir buzağı (tâbi’) zekat verilir. 40 sığır için ise üç yaşına girmiş bir sığır (musinne) verilir. Deve zekatında ise nisap miktarı 5 devedir; her 5 deve için zekat olarak 1 adet koyun veya keçi teslim edilir. Hayvancılık zekatında da malın üzerinden tam bir kameri yılın geçmiş olması şarttır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Soru 1: Ahırda özel yemlerle besi amacıyla tutulan et tavukları veya süt ineklerinin zekatı nasıl hesaplanır?
- Cevap: Yılın çoğunu dışarıda otlayarak geçirmeyen, tamamen ahırda yapay yemlerle beslenen ticari hayvanlar “Saime” sınıfına girmez. Bu tür çiftliklerdeki hayvanlar doğrudan Ticaret Malı statüsünde değerlendirilir. Dolayısıyla hayvanların sayısı üzerinden değil, yıl sonundaki toplam ticari parasal değerleri (piyasa kıymeti) üzerinden kırkta bir (%2.5) oranında nakit zekat hesaplanır.
- Soru 2: Ortaklaşa beslenen hayvanlarda zekat nisabı nasıl hesaplanır?
- Cevap: Hanefî mezhebine göre ortak mülkiyette her ortağın şahsi hissesi ayrı ayrı dikkate alınır. Bir ortağın şahsi hissesi tek başına hayvan nisap miktarına (Örn: 40 koyuna veya 30 sığıra) ulaşmıyorsa o ortağa zekat farz olmaz. Şâfiî mezhebinde ise ortak hayvanların toplam sayısı nisaba ulaşıyorsa tek bir mülk gibi zekatı verilir.
KAYNAKÇA
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Zekât” maddesi (Hayvanların Zekâtı Babı), Cilt 44, s. 200-203.
- Hamdi Döndüren, Delilleriyle İslam Hukuku, Mali İbadetler Bölümü.
KAYNAK: islamvetarih.com