HADİS VE MEDİNE GELENEĞİNİN KUTLU REHBERİ: MALİKİ MEZHEBİ
İslam hukuk tarihinde vahyin indiği, Peygamber Efendimizin (s.a.v.) ve ashabının bizzat yaşadığı kutsal toprakların örfi ve ameli geleneğini esas alan fıkhi ekolün adı Maliki mezhebidir. Mezhebin kurucusu, hayatı boyunca Medine’den neredeyse hiç ayrılmayan, Peygamber efendimize olan derin saygısından ötürü Medine sokaklarında ata veya bineğe binmeyi dahi zül kabul eden İmam Mâlik bin Enes’dir (v. 179/795). İmam Malik, hicret yurdu olan Medine’nin (Dâru’l-Hicre) yetiştirdiği en büyük muhaddis ve fakihtir. İslam tarihinin ilk ve en güvenilir hadis-fıkıh eseri kabul edilen el-Muvatta adlı anıtsal eserin müellifidir.
Medine Ehlinin Ameli (Amel-i Ehl-i Medîne) İlkesi
Maliki mezhebini diğer üç fıkıh mezhebinden ayıran en özgün ve karakteristik hukuki delil “Medine Ehlinin Ameli”dir. İmam Malik’e göre, Medine halkının Peygamber Efendimizden beri nesilden nesile aktararak devam ettirdiği dini pratikler ve örfler, tek bir kişinin rivayet ettiği tekil (âhad) hadislerden daha güvenilirdir. Çünkü Medine halkı, vahyin canlı şahididir ve binlerce insanın ortaklaşa uyguladığı bir ibadet veya hukuki davranış, hatadan uzaktır. Bu yaklaşım, Maliki fıkhına “yaşayan sünneti” koruma misyonu yüklemiştir.
İmam Malik’in fıkıh metodolojisi şu kaynak sıralamasına dayanır: Kur’an-ı Kerim, Sünnet (Müttasıl, Mürsel ve Mevkuf hadisler dahil geniş bir yelpazede), Medine Ehlinin Ameli, Sahabe Fetvaları, Kıyas ve Mesâlih-i Mürsele (Hakkında açık nass bulunmayan, ancak toplumun menfaatini koruyan genel faydalar).
Maliki Fıkhının Genel Karakteri ve Coğrafyası
Maliki mezhebi, nassların lafzına ve toplumsal maslahata son derece bağlı bir karakter sergiler. Hukukta kötülüklerin ve harama giden yolların önceden kapatılmasını amaçlayan “Sedd-i Zerâi” ilkesini en aktif kullanan mezheptir. İbadetler konusunda bazı özgün uygulamaları vardır; örneğin namazda elleri yana salarak (sedl) durmak, Maliki mezhebinin en bilinen pratik sembollerinden biridir (Medine ehlinin bu şekilde namaz kıldığı rivayetine dayanır).
İmam Malik’in ders halkalarında yetişen talebeleri (İbnü’l-Kasım, Eşheb, Esad bin Furat vb.) vasıtasıyla mezhep, ilk olarak Mısır’a, ardından Kuzey Afrika’ya (Tunus, Cezayir, Fas) ve Endülüs İslam Devleti’ne yayıldı. Endülüs’te yüzyıllar boyunca devletin resmi hukuku olarak uygulandı. Günümüzde de Libya, Tunus, Cezayir, Fas, Moritanya, Sudan ve Batı Afrika ülkeleri ile Körfez ülkelerinin bir kısmında Müslümanların neredeyse tamamının takip ettiği yegane ameli mezheptir.
Kaynak: islamvetarih.com
