1301 | Bengal Tahtında Şemseddin Fîrûz Şah Dönemi
Bengal’de hüküm süren Rükneddin vefat etti. Bu ölümün ardından hanedan veraset düzeni uyarınca yerine kardeşi Şemseddin Fîrûz Şah geçerek tahtın yeni sahibi oldu.
1302 | Gırnata Nasrî Hanedanında III. Muhammed Dönemi
Endülüs’ün son kalesi olan Gırnata (Granada) Nasrî Sultanlığı’nda Sultan II. Muhammed vefat etti. Siyasi çalkantıların gölgesinde yerine oğlu III. Muhammed tahta çıktı.
1304 | İlhanlılarda Olcaytu Han Dönemi ve Cezayir’de Taht Değişimi
İlhanlı Devleti hükümdarı Gazan Han vefat etti; yerine İslamiyet’i benimseyen kardeşi Muhammed Olcaytu (Hüdâbende) tahta oturdu. Kuzey Afrika coğrafyasında ise Abdülvâdidler (Ziyânîler) hükümdarı Osman vefat etti ve yerine oğlu Ebû Zeyyân Muhammed geçti.
1305 | Halacîlerin Racputana Bölgesini Fethi
Hindistan’da hüküm süren Halacîler (Khiljis) Hanedanı’nın güçlü sultanı Alâeddin Halacî, düzenlediği büyük askeri harekatla stratejik Racputana topraklarını imparatorluk sınırlarına kattı.
1306 | Çağatay Hanlığında Kunjuk Han Dönemi
Orta Asya merkezli Çağatay Hanlığı hükümdarı Duva Han vefat etti. Hanlığın ileri gelen emirlerinin rızasıyla tahta oğlu Kunjuk Han çıkarıldı.
1307 | Merînî Sultanı Ebû Yâkub’un Suikastı ve Ebû Sâbit Dönemi
Fas merkezli Merînî Devleti Sultanı Ebû Yâkub Yûsuf, uğradığı bir suikast neticesinde katledildi. Siyasi krizin ardından tahta Ebû Sâbit geçti.
1308 | Cezayir Ziyânî Devleti ve Merînîlerde Siyasi Sürgünler
Çağatay Hanlığı’nda Kunjuk Han yönetimden indirilerek idare Tâlikū’nun eline geçti. Cezayir’de Ziyânî hükümdarı Ebû Zeyyân Muhammed vefat etti ve yerine kardeşi Ebû Hammu Mûsâ sultan oldu. Fas Merînîlerinde ise Ebû Sâbit, Ebû Rebî’ Süleyman tarafından tahttan indirildi.
1309 | Çağatay Hanlığında Kebek Han Dönemi ve Gırnata’da Darbe
Çağatay Devleti’nde Tâlikū’nun suikastla öldürülmesinin ardından Kebek Han başa geçti. Endülüs Gırnata Sultanlığı’nda ise III. Muhammed, amcası Ebü’l-Cüyûş Nasr tarafından tahttan indirildi.
1310 | Merînî Tahtında Ebû Said Osman Dönemi ve Halacîlerin Dekkan Seferi
Çağatay Hanı Kebek, kardeşi Esen Buğa tarafından devrildi. Fas Merînîlerinde Ebû Rebî’ Süleyman tahttan indirilerek yerine Ebû Said Osman geçti. Hindistan’da ise Alâeddin Halacî askeri kanadını güneye kaydırarak Dekkan bölgesini fethetti.
1312 | Tunus Hafsî Devleti İçinde Lihyânî Darbesi
Tunus’ta Hafsî hükümdarı Ebü’l-Bekâ, rakiplerinden Ebu’l-Abbas el-Lihyânî tarafından askeri darbe ile devrilerek yönetimden uzaklaştırıldı.
1313 | İlhanlıların Suriye Seferi ve Altın Orda’da Özbek Han Dönemi
İlhanlı ordularının Suriye’ye yönelik istila harekatı Memlûk kuvvetleri tarafından püskürtüldü. Kuzeyde, Altın Orda Hanlığı’nda Tokta Han vefat etti ve yerine hanlığa en parlak dönemini yaşatacak olan yeğeni Özbek Han geçti.
1314 | Keşmir’in İslamlaşması ve Gırnata’da I. İsmail Dönemi
Baltistanlı bir serüvenci olan Rinçana, Keşmir Racası Sinha Deva’yı devirdi. İslamiyet’i kabul ederek Sadreddin adını alan yeni hükümdarla birlikte Keşmir’de Müslüman idaresi başladı. Endülüs’te ise Ebü’l-Cüyûş, yeğeni I. İsmail tarafından tahttan indirildi.
1315 | Tunus ve Bicâye’nin Ebû Bekir İdaresinde Birleşmesi
Kuzey Afrika’da Bicâye (Bougie) ile Tunus arasında patlak veren taht savaşında el-Lihyânî mağlup edilerek öldürüldü. Ebû Bekir el-Hafsî, iki bölgeyi yeniden tek çatı altında birleştirdi.
1316 | İlhanlılarda Ebû Said Dönemi ve Halacîler İçinde Melik Kâfûr Darbesi
İlhanlı hükümdarı Olcaytu Han vefat etti; yerine çocuk yaştaki oğlu Ebû Said Bahadır Han geçti. Hindistan Halacîlerinde Alâeddin Halacî vefat etti; yerine Şehâbeddin Ömer geçirildi ancak yönetim, Hindu kökenli bir mühtedi olan vezir Melik Kâfûr tarafından gasp edildi.
1318 | Halacîlerde Kutbeddin Mübarek Dönemi ve Çağatay Hanlığı Değişimi
Halacîlerde kanlı saray darbeleri sürdü; Melik Kâfûr suikastla öldürüldü ve Kutbeddin Mübarek tahta çıktı. Çağatay Hanlığı’nda ise Esen Buğa devrilerek Kebek Han ikinci kez yönetimi ele aldı.
1320 | Tuğlukoğulları Hanedanlığı’nın Kuruluşu ve Halacîlerin Sonu
Hindistan’da Kutbeddin Mübarek, mühtedi Hüsrev Han tarafından öldürüldü. Hüsrev Han’ı mağlup eden Gazi Melik, Gıyaseddin Tuğluk unvanıyla Tuğlukoğulları (Tughluqs) Hanedanlığı’nı kurdu; Halacîler dönemi bitti. Tunus’ta ise Ebû Bekir, Ebû İmrân tarafından şehirden uzaklaştırıldı.
1321 | Çağatay Tahtında Dâvâ Timur Dönemi
Çağatay hükümdarı Kebek Han’ın vefatının ardından yerine geçen Hebişsi, kısa süre sonra Dâvâ Timur tarafından devrilerek taht el değiştirdi.
1322 | Tarmaşirin’in Çağatay Hanı Oluşu ve Bengal’in Bölünmesi
Çağatay Hanlığı’nda Dâvâ Timur’u deviren Tarmaşirin tahta çıktı ve İslamiyet’i kabul etti. Bengal’de ise Şemseddin Fîrûz’un ölümüyle krallık ikiye bölündü: Gıyaseddin Bahadır Doğu Bengal’in (Sonargaon), Şahabeddin ise Batı Bengal’in (Lakhnauti) hükümdarı oldu.
1324 | Batı Bengal’de Nasîrüddin Dönemi
Batı Bengal hükümdarı Şahabeddin vefat etti; yerine taht hakkı doğrultusunda kardeşi Nasîrüddin geçerek idareyi devraldı.
1325 | Sultan Muhammed Tuğluk Dönemi ve Osmanlı Sınırında Gelişmeler
Tuğlukoğullarında Gıyaseddin Tuğluk vefat etti ve yerine oğlu Muhammed b. Tuğluk geçti. Endülüs’te Gırnata Sultanı I. İsmail suikastla öldürüldü, yerine geçen IV. Muhammed de kısa süre sonra öldürülerek IV. Yûsuf tahta çıkarıldı. Sumatra’da Melikü’t-Tâhir I vefat etti, yerine II. Tâhir geçti. Bengal ise Gıyaseddin Tuğluk’un yardımıyla yeniden Nasîrüddin idaresinde birleşti.
1326 | Osman Gazi’ de Vefat ve Sultan Orhan Dönemi ile Bursa’nın Fethi
Osmanlı Devleti’nin kurucusu Osman Gazi vefat etti; yerine askeri dehasıyla öne çıkan oğlu Orhan Gazi bey oldu. Orhan Gazi stratejik öneme sahip Bursa’yı fethederek devletin yeni başkenti yaptı.
1327 | İznik’in Osmanlı Ordularınca Kuşatılması
Orhan Gazi idaresindeki Osmanlı kuvvetleri, Bizans’ın Anadolu’daki en önemli kalelerinden biri olan İznik’i (Nicaea) kuşatma altına alarak baskıyı artırdı.
1329 | Tuğluk Başkentinin Daulatabad’a Taşınması
Sultan Muhammed b. Tuğluk, Hindistan alt kıtasının güneyini de kontrol edebilmek amacıyla devletin idari merkezini Delhi’den Dekkan bölgesindeki Daulatabad’a taşıdı.
1330 | Celâyirliler Hanedanı’nın Bağdat’ta Kuruluşu
Çağatay hükümdarı Tarmaşirin vefat etti. Irak coğrafyasında ise Emir Hüseyin Celâyir, Bağdat merkezli olarak köklü Celâyirliler Hanedanı’nın idaresini başlattı. Tunus’ta Ebû Bekir, Ebû İmrân’ı devirerek devleti yeniden birleştirdi. Bengal’de ise Muhammed b. Tuğluk, Gıyaseddin Bahadır’ı yeniden Sonargaon tahtına iade etti.
1331 | Merînîlerde Ebu’l-Hasan Dönemi ve Bengal’in Tuğluk İlhaki
Fas Merînî Sultanı Ebû Said Osman vefat etti; yerine Ebu’l-Hasan Ali geçti. Bengal toprakları ise merkezi otoritenin askeri müdahalesiyle tamamen Tuğlukoğulları İmparatorluğu’na ilhak edildi.
1335 | İlhanlı Devleti’nin Çöküş Süreci ve Arpa Han Dönemi
İlhanlıların son güçlü hükümdarı Ebû Said Bahadır Han arkasında erkek varis bırakmadan vefat etti; devlet yönetimini Arpa Han devraldı. Çağatay Hanlığı’nda ise Çengşâhî uğradığı suikastla öldürüldü ve yerine Burun geçti.
1336 | Emir Timur’un Doğumu ve Bengal’de Fakreddin Mübarek Şah İsyanı
İlhanlılarda Arpa Han öldürüldü ve yerine Mûsâ geçti. Aynı yıl Semerkand yakınlarında dünya tarihine yön verecek olan Emir Timur doğdu. Celâyirlilerde Hasan-ı Büzürg başa geçti. Osmanlılar Karesi Beyliği topraklarının bir kısmını ilhak etti. Bengal’de ise Tuğluk valisi suikastla öldürüldü ve idareyi ele geçiren Fakreddin Mübarek Şah bağımsızlığını ilan etti.
1337 | Serbedârîler ve Muzafferîler Hanedanlarının Doğuşu, İzmit’in Fethi
İlhanlı parçalanmasıyla Horasan’da Abdürrezzak, Serbedârîler; Mübârizüddin Muhammed ise Muzafferîler hanedanlığını kurdu. Osmanlı ordusu İzmit’i (Nicomedia) fethederek Kocaeli yarımadasını tamamen kontrol altına aldı. Cezayir ise Merînî işgaline uğradı.
1338 | İlhanlı Sarayında Satı Bik Hatun Saltanatı
İlhanlı bakiyesi üzerinde taht mücadeleleri sertleşti; Muhammed Han devrilerek yerine Cengiz Han soyundan Satı Bik Hatun hükümdar (Hâtun) ilan edildi ve Süleyman Han ile evlendirilerek ortak yönetici yapıldı.
1339 | Batı Bengal’de Alâeddin Ali Şah Dönemi
Keşmir’de Müslüman hükümdar Sadreddin vefat etti ve taht geçici olarak Hindu Udyana Deva’nın eline geçti. Çağatay Hanlığı’nda tahta Îsûn Timur oturdu. Batı Bengal’de ise Tuğluk valisi Kadir Han ordu komutanı Alâeddin Ali Şah tarafından öldürüldü ve Ali Şah bağımsızlık ilan etti.
1340 | Muzafferîlerin Kirman’ı Fethi
İlhanlıların çöküşüyle güç kazanan Muzafferîler, düzenledikleri askeri seferle stratejik Kirman bölgesini tamamen kendi idari sınırlarına dahil etti.
1341 | Altın Orda Hanlığında Tini Beg Dönemi
Altın Orda Devleti’nin büyük hükümdarı Özbek Han vefat etti; yerine hanlık makamına oğlu Tini Beg geçerek idareyi devraldı.
1342 | Canı Beg’in Altın Orda Tahtını Ele Geçirmesi
Altın Orda Hanlığı’nda taht krizi yaşandı; Tini Beg, kardeşi Canı Beg tarafından devrilerek ortadan kaldırıldı ve Canı Beg yeni han oldu.
1343 | Şemseddin İlyas Şah’ın Batı Bengal Tahtına Çıkışı
Çağatay tahtında Kazan Han dönemi başladı. Bengal’de ise Alâeddin Ali Şah’ı ortadan kaldıran Şemseddin İlyas Şah, Batı Bengal tahtını ele geçirerek kendi idaresini başlattı.
1344 | İlhanlı Sürgünleri ve Anûşirvân Dönemi
Çobanoğullarının baskısı altındaki İlhanlı topraklarında Süleyman Han tahttan indirilerek yerine sembolik bir hükümdar olarak Anûşirvân tahta çıkarıldı.
1345 | İlyas Şâhîler Hanedanı Altında Bengal’in Birleşmesi
Şemseddin İlyas Şah, Doğu Bengal’i de fethederek bölünmüş durumdaki Bengal topraklarını tek bir İslami sultanlık (İlyas Şâhîler) çatısı altında birleştirdi ve başkenti Gaur yaptı. Sumatra’da ise II. Tâhir’in vefatıyla yerine III. Tâhir geçti.
1346 | Keşmir’de Şah Mîr Hanedanlığı’nın Kurulması
Çağatay Hanı Kazan devrildi. Tunus’ta Ebû Bekir vefat etti ve yerine oğlu Fazl geçti. Keşmir’de ise Hindu idaresine son veren Şah Mir, Şah Mîrîler Hanedanlığı’nı kurarak sultan oldu.
1347 | Bahmenî Sultanlığı’nın Dekkan’da Kuruluşu
Fas Merînîleri Tunus’u ele geçirdi. Hindistan’ın güneyinde ise Tuğlukoğullarına isyan eden Hasan Gangu, bağımsızlığını ilan ederek Dekkan bölgesinde köklü Bahmenî Sultanlığı’nı kurdu ve başkenti Gülberge yaptı.
1349 | Cezayir’de Ziyânîlerin Yeniden İstiklali ve Keşmir Taht Değişimi
Keşmir’de Şah Mir vefat etti, yerine oğlu Cemşid geçti ancak o da üvey kardeşi Alâeddin Ali Şîr tarafından devrildi. Cezayir’de ise Ziyânîler, Ebû Said Osman idaresinde Merînî işgaline son vererek topraklarını geri aldı.
1350 | Tunus’ta Ebû İshak Dönemi ve Serbedârîlerde Emir Mesud
Tunus’ta Hafsî tahtındaki Fazl devrilerek yerine kardeşi Ebû İshak İbrâhim getirildi. Horasan Serbedârîlerinde ise iç çekişmeler neticesinde Abdürrezzak devrilerek güç Emir Mesud’un eline geçti.
1351 | Tuğlukoğullarında Fîrûz Şah Dönemi ve Merînî Değişimi
Fas Merînîlerinde Ebü’l-Hasan vefat etti ve yerine Ebû İnan geçti. Hindistan Tuğluk İmparatorluğu’nda ise Muhammed b. Tuğluk’un vefatının ardından Fîrûz Şah Tuğluk sultan ilan edildi.
1352 | Merînîlerin Cezayir’i Yeniden İşgali
Fas Merînî orduları Cezayir’e ikinci büyük seferini düzenledi; Ziyânî hükümdarı Ebû Said Osman esir alınarak idam edildi ve Cezayir yeniden Fas’a bağlandı.
1353 | İlhanlı Devleti’nin Resmen Sona Ermesi ve Osmanlıların Avrupa’ya Geçişi
İran’daki sembolik İlhanlı (Hülâgû) hanedan idaresi tamamen tarihe karıştı. Osmanlılar ise Bizans’a verdikleri askeri destek karşılığında Gelibolu’daki Çimpe Kalesi’ni (Tympa) üs olarak alarak Avrupa topraklarına (Rumeli) resmen adım attı. Muzafferîler ise Şiraz’ı fethederek başkent yaptı.
1354 | Muzafferîlerin İsfahan’ı İlhaki ve Gırnata’da V. Muhammed Dönemi
Muzafferîler fetih hattını genişleterek köklü İsfahan şehrini topraklarına kattı. Endülüs Gırnata Sultanlığı’nda ise IV. Yûsuf bir suikastla öldürüldü ve yerine oğlu V. Muhammed tahta çıktı.
1356 | Celâyirlilerde Şeyh Üveys Dönemi
Bağdat ve Irak merkezli Celâyirli Devleti’nin kurucusu Hasan-ı Büzürg vefat etti; yerine devletin en parlak dönemini yaşatacak olan oğlu Şeyh Üveys Celâyir geçti.
1357 | Altın Orda Hanlığında Kulpa Han Dönemi
Altın Orda Devleti’nin güçlü hükümdarı Canı Beg vefat etti. Bu ölümün ardından yaşanan taht değişikliklerinin neticesinde yerine Kulpa Han geçerek hanlık tahtına oturdu.
1358 | Bahmenî ve Muzafferî Taht Değişimleri ile İlyas Şâhîlerin Sonu
Bahmenî Sultanlığı’nın kurucusu Hasan Gangu vefat etti; yerine oğlu Muhammed Şah geçti. Muzafferîlerde Mübârizüddin Muhammed’in vefatıyla tahta Şah Şücâ cülus etti. Fas Merînîlerinde Sultan Ebû İnan uğradığı bir suikastla öldürüldü ve yerine Ebû Bekir Saîd getirildi. Bengal’de ise İlyas Şah vefat etti; yerine oğlu İskender Şah geçerek İlyas Şâhîler idaresini sürdürdü.
1359 | Sultan I. Murad Han’ın Tahta Çıkışı ve Gırnata’da Saray Darbesi
Osmanlı Devleti’nde Orhan Gazi vefat etti; yerine askeri dehasıyla Balkan fetihlerini şahlandıracak olan oğlu Sultan I. Murad (Hüdavendigâr) bey oldu. Gırnata’da V. Muhammed bir saray ihtilaliyle tahttan indirildi ve yerine II. İsmail getirildi. Cezayir’de Ziyânîler, Ebû Hammu II idaresinde toprakları yeniden fethetti. Fas’ta Ebû Bekir Saîd devrilerek yerine Ebû Sâlim İbrâhim geçti. Tunus’ta ise Ebû İshak’ın yeğeni Ebu’l-Abbas isyan ederek Bicâye’de kendi idaresini kurdu.
1360 | Çağatay Tahtında Tuğluk Timur Dönemi ve Gırnata’da Siyasi Kriz
Muzafferîlerde Şah Mahmûd vefat etti ve Şah Şücâ yönetimi yeniden tek başına kontrol altına aldı. Çağatay (Doğu) Hanlığı’nda güç, İslamiyet’i yayma gayretleriyle bilinen Tuğluk Timur’un eline geçti. Endülüs Gırnata tahtında ise II. İsmail, eniştesi VI. Muhammed (Ebû Saîd) tarafından devrilerek katledildi.
1361 | Trakya Fetihleri, Dimetoka’nın Başkent Oluşu ve Altın Orda’da Karışıklık
Osmanlı Sultanı I. Murad, Trakya yönünde büyük bir askeri harekat düzenleyerek Dimetoka’yı fethetti ve geçici olarak devletin idari merkezi yaptı. Altın Orda Devleti’nde Kulpa Han, kardeşi Nevruz Han tarafından devrildi. Fas Merînîlerinde ise Ebû Sâlim İbrâhim devrilerek yerine sırasıyla Ebû Ömer ve ardından Ebû Zeyyân getirildi.
1362 | Altın Orda Hanlığında Fetret Dönemi ve Gırnata’da V. Muhammed’in Dönüşü
Altın Orda topraklarında tam bir anarşi dönemi başladı; yirmi yıl sürecek bu kriz sürecinde on dörtten fazla han tahta çıkıp indi. Endülüs’te ise gaspçı VI. Muhammed devrildi ve Sultan V. Muhammed ikinci kez Gırnata tahtına oturarak meşru idaresini başlattı. Keşmir’de Alâeddin Ali Şîr vefat etti, yerine kardeşi Şehâbeddin geçti.
1365 | Sırpsındığı Muharebesi ve Bizans’ın Osmanlıya Vassal Oluşu
Sultan I. Murad komutasındaki Osmanlı-Türk birlikleri, Meriç nehri kıyısındaki Sırpsındığı Muharebesi’nde Haçlı ittifakını bozguna uğrattı. Bu zaferle birlikte Bizans İmparatoru resmen Osmanlı Devleti’nin vergi ödeyen bir vassalı haline geldi.
1366 | Fas Merînî Tahtında Ebû Fâris Dönemi
Merînî sarayındaki çalkantılar sürdü; Ebû Zeyyân uğradığı bir suikastla ortadan kaldırıldı ve yerine Ebû Fâris Abdülaziz geçerek sultan ilan edildi.
1369 | Emir Timur’un Mâverâünnehir’de Bağımsız Güç Oluşu
Emir Timur, Çağatay ulusunun parçalanma sürecinde Belh kurultayında Mâverâünnehir’in mutlak hakimi ilan edildi; Çağatay bakiye idareleri son buldu ve Timur İmparatorluğu’nun fiili temelleri atıldı. Tunus’ta ise Ebû İshak İbrâhim vefat etti ve yerine oğlu Ebû Bekir Hâlid geçti.
1370 | Tunus’un Ebu’l-Abbas İdaresinde Yeniden Birleşmesi
Tunus Hafsî tahtındaki Ebû Bekir Hâlid, Bicâye hükümdarı Ebu’l-Abbas tarafından devrildi; Ebu’l-Abbas tüm Hafsî topraklarını yeniden tek bir merkezi otorite altında birleştirdi. Horasan Serbedârîlerinde ise Emir Mesud vefat etti ve yerine Muhammed Timur geçti.
1371 | Çirmen Muharebesi ve Bulgaristan’ın Osmanlı Topraklarına Katılması
Osmanlı ordusu, Balkan ittifakına karşı Çirmen Muharebesi’nde kesin bir zafer elde etti. Bu başarı neticesinde Makedonya yolları açıldı ve Balkan dağlarına kadar olan Bulgar toprakları resmen Osmanlı idari sınırlarına dahil edildi.
1372 | Fas Merînîlerinde Ebû Muhammed Dönemi
Kuzey Afrika’da Merînî Sultanı Ebû Fâris Abdülaziz vefat etti; yerine devlet ricalinin kararıyla Ebû Muhammed tahta çıkarıldı.
1374 | Merînî Tahtında Ebu’l-Abbas Ahmed Dönemi
Fas’ta saray darbeleri durulmadı; Ebû Muhammed askeri bir hamleyle tahtından indirildi ve yerine Ebu’l-Abbas Ahmed Merînî sultanı olarak ilan edildi.
1375 | Celâyirlilerde Sultan Hüseyin Dönemi ve Serbedârî Değişimi
Celâyirli Devleti’nin parlak hükümdarı Şeyh Üveys vefat etti; yerine oğlu Sultan Hüseyin Celâyir geçti. Horasan Serbedârîlerinde ise Muhammed Timur yönetimden uzaklaştırılarak güç Şemseddin’in eline geçti.
1376 | Keşmir’de Kutbeddin Dönemi
Keşmir’in Müslüman hükümdarı Şehâbeddin vefat etti; yerine İslam mimarisi ve eğitimine verdiği önemle tanınan kardeşi Kutbeddin geçerek tahta oturdu.
1377 | Bahmenî Sultanlığı tahtında Mücâhid Şah Dönemi
Dekkan bölgesinde hüküm süren Bahmenî hükümdarı Muhammed Şah vefat etti; yerine askeri seferleriyle öne çıkan oğlu Mücâhid Şah sultan oldu.
1378 | Bahmenî Tahtında Siyasi Suikast ve II. Muhammed Dönemi
Bahmenî Sultanı Mücâhid Şah uğradığı bir suikastla öldürüldü; tahtı kısa süreliğine amcası Dâvûd gasp etse de o da öldürüldü ve yönetim II. Muhammed Şah’ın eline geçti.
1379 | Karakoyunlu Devleti’nin Temellerinin Van’da Atılması
Karakoyunlu Türkmenlerinin lideri Bayram Hoca, Doğu Anadolu ve Ermenistan hattında bağımsızlığını ilan ederek devletin başkentini Van yaptı; böylece Karakoyunlu Devleti tarih sahnesine çıktı. Bahmenîlerde ise taht istikrarı yeniden sağlandı.
1380 | Toktamış Han’ın Altın Orda Tahtını Birleştirmesi ve Timur’un İran Seferi
Sibirya Ak Orda şehzadesi Toktamış Han, Saray şehrini ele geçirerek Altın Orda tahtına oturdu ve hanlığı yeniden birleştirdi. Aynı yıl Emir Timur, Ceyhun nehrini geçerek büyük İran seferini başlattı; Horasan, Herat ve Mazenderan toprakları ile Muzafferîler Timur hakimiyetine girdi.
1381 | Sistan’ın ve Kandahar’ın Emir Timur Tarafından Fethi
Askeri harekatını güneye ve batıya doğru genişleten Emir Timur komutasındaki ordular, stratejik Sistan bölgesini ilhak etti ve Kandahar Kalesi’ni fethetti.
1384 | Muzafferîlerde Zeynelâbidîn Dönemi ve Karakoyunlu Değişimi
Emir Timur orduları Astrabad, Mazenderan, Rey ve Sultaniye şehirlerini ele geçirdi. Muzafferîlerde Şah Şücâ vefat etti, yerine oğlu Zeynelâbidîn geçti. Fas’ta Ebu’l-Abbas devrilerek yerine Müstansır getirildi. Karakoyunlularda ise Bayram Hoca vefat etti ve yerine Kara Muhammed geçti.
1386 | Azerbaycan ve Gürcistan’ın Timur Ordularınca İlhaki
Emir Timur, düzenlediği “Üç Yıllık Sefer” kapsamında Azerbaycan’ı ilhak etti, Gürcistan topraklarını kontrol altına aldı; Gîlân ve Şirvan emirlikleri de Timur’a tabi oldu. Karakoyunlu lideri Kara Muhammed bu süreçte mağlubiyete uğratıldı. Fas Merînîlerinde ise Müstansır vefat etti ve yerine IV. Muhammed geçti.
1387 | Fas Merînîlerinde Ebu’l-Abbas Ahmed’in İkinci Dönemi
Kuzey Afrika’da IV. Muhammed devlet ricali tarafından devrildi; eski sultan Ebu’l-Abbas Ahmed ikinci kez Fas tahtına davet edilerek idareyi devraldı.
1388 | Tuğlukoğullarında Gerileme Dönemi ve Cezayir’de Taht Değişimi
Cezayir Ziyânî hükümdarı Ebû Hammu II vefat etti, yerine oğlu Ebû Taşfîn geçti. Hindistan’da ise uzun ve istikrarlı bir dönem sergileyen Tuğluk Sultanı Fîrûz Şah Tuğluk vefat etti; yerine torunu II. Gıyaseddin Tuğluk geçti. Bu ölüm Tuğlukların gerileme sürecini başlattı.
1389 | Şair Hafız-ı Şirâzî’nin Vefatı ve Tuğluk Sarayında Darbe
İslam edebiyat tarihinin en büyük gazel şairlerinden Hafız-ı Şirâzî vefat etti. Tuğluklarda II. Gıyaseddin öldürüldü ve yerine Ebû Bekir Tuğluk Şah geçti. Karakoyunlularda Kara Muhammed’in vefatıyla yerine devletin en güçlü lideri olacak olan Kara Yusuf geçti.
1390 | Burcî Memlûkleri Hanedanlığı’nın Kahire’de Resmi Kuruluşu
Tuğlukoğullarında Ebû Bekir devrilerek yerine Nasîrüddin Tuğluk geçti. Bengal’de İskender Şah vefat etti ve yerine oğlu Gıyaseddin Azam Şah geçti. Mısır’da ise Bahrî Memlûkleri tamamen son buldu; Çerkes kökenli Sultan Seyfeddin Berkuk, Burcî Memlûkleri Hanedanlığı dönemini resmen başlattı.
1391 | Muzafferîler Hanedanlığı’nın Emir Timur Tarafından Ortadan Kaldırılması
Emir Timur, Fars bölgesini tamamen ilhak ederek Şiraz merkezli Muzafferîler Hanedanlığı’nın siyasi varlığına kesin olarak son verdi. Endülüs’te ise Gırnata Sultanı V. Muhammed vefat etti ve yerine oğlu II. Yûsuf geçti.
1392 | Celâyirlilerde Sultan Ahmed Dönemi ve Gırnata’da VII. Muhammed
Celâyirli tahtında Sultan Hüseyin’in ardından yerine oğlu Sultan Ahmed Celâyir geçti. Endülüs Gırnata Sultanlığı’nda ise II. Yûsuf’un vefatıyla yerine VII. Muhammed cülus etti.
1393 | Kunduz Muharebesi ve Celâyirlilerin Timur İlhaki
Emir Timur, Altın Orda Hanı Toktamış’ı Kunduz Muharebesi’nde mağlup etti. Ardından Bağdat üzerine yürüyen Timur orduları, Celâyirli topraklarını ele geçirerek Sultan Ahmed’i sığınmaya zorladı. Fas’ta ise Ebu’l-Abbas vefat etti ve yerine II. Ebû Fâris geçti.
1394 | Akkoyunlu Devleti’nin Temellerinin Diyarbakır’da Atılması
Emir Timur orduları kuzeye ilerleyerek Moskova Knezliği sınırlarına dayandı. Tuğluklarda Nasîrüddin vefat etti, yerine Alâeddin İskender Şah geçti. Keşmir’de Kutbeddin vefat etti. Doğu Anadolu’da ise Kara Osman (Kara Yülük), Diyarbakır merkezli olarak bağımsız Akkoyunlu Devleti’nin resmi idaresini kurdu.
1395 | Altın Orda Hanlığı’nın Fiilen Sonu ve Irak’ın Timur İlhaki
Emir Timur, Terek Muharebesi’nde Toktamış Han’ı ikinci kez ve kesin olarak mağlup etti; Altın Orda’nın başkenti Saray şehri yerle bir edildi ve hanlık fiilen parçalandı. Timur orduları tüm Irak coğrafyasını kontrol altına aldı. Tuğluklarda İskender Şah’ın ölümüyle yerine Nasîrüddin Mahmud Şah geçti.
1396 | Serbedârîler Hanedanlığı’nın Ortadan Kaldırılması
Emir Timur, Altın Orda bakiyelerini tamamen imha ettikten sonra Horasan’a yönelerek uzun süredir iç karışıklıklar yaşayan Serbedârîler emirliğine ve topraklarına resmen son verdi.
1397 | Bahmenî Sultanlığında Siyasi Sürgün dönemi
Güneydoğu Hindistan’daki Bahmenî Sultanlığı’nda II. Muhammed Şah vefat etti; devlet idaresinde kısa süreli veraset krizleri baş gösterdi.
1398 | Timur’un Hindistan Seferi ve Delhi’nin Fethi
Emir Timur, Tuğluk hükümdarı Mahmud Şah’ın zayıflığından yararlanarak büyük Hindistan seferini başlattı; Delhi’yi fethederek Tuğluk ordularını bozguna uğrattı. Fas’ta II. Ebû Fâris vefat etti ve yerine oğlu Ebû Saîd Osman geçti.
1399 | Burcî Memlûklerinde Ferec Dönemi ve Timur’un Batı Seferi
Emir Timur, Hindistan dönüşü Irak ve Suriye üzerine “Yedi Yıllık Sefer” adını verdiği büyük askeri harekatı başlattı. Mısır’da ise Burcî Memlûklerinin kurucusu Sultan Berkuk vefat etti ve yerine oğlu Nasîrüddin Ferec sultanlık makamına oturdu.
Akademik Kaynakça
- Aka, İsmail. İlhanlıların Çöküşü ve Siyasi Bakiyeleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1993.
- İnalcık, Halil. Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2003.
- İlyas Şâhîler, Halacîler ve Tuğlukoğulları maddeleri, TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), İstanbul, ilgili ciltler.
- Lapidus, Ira M. İslam Toplumları Tarihi – Cilt 1. çev. Yasin Aktay. İstanbul: İletişim Yayınları, 2002.
- Sırma, İhsan Süreyya. Kronolojik İslam Tarihi. İstanbul: Beyan Yayınları, 2019.
- Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Osmanlı Tarihi I. Cilt: Osmanlı Devleti’nin Kuruluşundan İstanbul’un Fethine Kadar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1988.
- Web Kaynağı: “Islamic History Timeline – 14th Century (1300-1399)”, Alim.org Online Islamic History and Resource Library, Erişim Tarihi: 2026.
Kaynak: islamvetarih.com