KLASİK DÖNEMİN MUHADDİS VE MÜFESSİR DEVLERİ: İMAM NEVEVÎ, İBNÜ’L-CEVZÎ VE KURTUBÎ
İslam dünyasında hicri 6. ve 7. asırlar, Moğol ve Haçlı istilalarının gölgesinde geçmesine rağmen, hadis ve tefsir ilimlerinin en muazzam ve en meşhur eserlerinin yazıldığı altın tasnif çağı olmuştur. Bu çağın en parlayan üç dev ismi İmam Nevevî, İbnü’l-Cevzî ve Kurtubî’dir.
Kırk Hadis ve Riyâzü’s-Sâlihîn Mimarı: İmam Nevevî (r.a.)
Hadis dünyasında adı her Müslümanın evinde hürmetle yankılanan en meşhur muhaddis İmam Nevevî’dir (v. 676/1277). Suriye’nin Neva kasabasında doğan bu kutlu alim, ömrünü evlenmeden, mal mülk edinmeden, günde sadece tek bir öğün yemek yiyerek tamamen sünnet hizmetine adamıştır.
Onun kaleme aldığı, dünyadaki neredeyse her camide ve evde okunan “Riyâzü’s-Sâlihîn” (Salihlerin Bahçesi) ve İslam’ın genel ahlakını özetleyen “Kırk Hadis” (el-Erbaûn) eserleri, İslam kültür tarihinin en çok basılan ve okunan hadis kitapları olma unvanını elinde tutmaktadır. Yazılarındaki muazzam ihlas, onun eserlerini ümmetin ortak senedi haline getirmiştir. Henüz 44 yaşındayken vefat etmesine rağmen arkasında asırlık bir kütüphane bırakmıştır.
Bağdat Kürsülerinin Sultanı: İbnü’l-Cevzî (r.a.)
Bağdat medreselerinin en meşhur vaizi, müfessiri ve tarihçisi İbnü’l-Cevzî’dir (v. 597/1201). O, hayatı boyunca o kadar çok eser yazmıştır ki, tarih kitaplarında, “Ömründe yazdığı sayfalar hesaplandığında, doğduğu günden vefatına kadar her güne onlarca sayfa düştüğü” rivayet edilir.
Onun Bağdat camilerinde kurduğu vaaz kürsülerinde yüz binlerce insan toplanır, onun gür ve etkileyici hitabeti karşısında gayrimüslimler kitleler halinde Müslüman olur, binlerce günahkar tövbe ederdi. Tefsirde yazdığı Zâdü’l-Mesîr eseri ayetlerin inceliklerini sunan muazzam bir hazinedir. Vefat ettiğinde, vasiyeti üzerine, ömrü boyunca Peygamber Efendimizin hadislerini yazarken yonttuğu kalemlerin talaşları yakılarak cenaze suyu ısıtılmıştır.
Ahkâm Tefsirinin Zirvesi: İmam Kurtubî (r.a.)
Endülüs’ün (İspanya) Kurtuba şehrinde doğan ve ardından Mısır’a yerleşen tefsir tarihinin en büyük otoritelerinden biri İmam Kurtubî’dir (v. 671/1273). Onun adını tüm dünyada en meşhur kılan başyapıtı “el-Câmi’ li-Ahkâmi’l-Kur’an” (Kur’an Hükümlerinin Toplayıcısı) adlı devasa tefsiridir.
Kurtubî, ayetleri tefsir ederken özellikle İslam hukukunu (fıkıh), helal ve haram sınırlarını, ayetlerden çıkan kanun maddelerini en ince ayrıntısına kadar inceleyen “Ahkâm Tefsiri” ekolünün zirvesidir. Mezheplerin görüşlerini, dil kurallarını ve hadis delillerini muazzam bir nesnellikle masaya yatırır. Onun tefsiri, medreselerde fıkıh ve tefsir eğitimi alan her alimin mutlak sığınağıdır.
Kaynak: islamvetarih.com