Hz. Ömer (r.a.) Dönemi Kronolojisi

İslam devletinin sınırlarını imparatorluk seviyesine ulaştıran Hz. Ömer (r.a.) dönemi; adalet esasına dayalı idari, hukuki ve askeri kurumların kurulduğu, Sasani İmparatorluğu’na son verilerek Kudüs, Suriye ve Mısır’ın fethedildiği İslam medeniyetinin kurumsallaşma evresidir.

KRONOLOJİK TARİHLER (HİCRÎ / MİLADÎ)

• Hilafete Başlaması: H. 22 Cemâziyelâhir 13 / M. 23 Ağustos 634 (Hz. Ebû Bekir’in vasiyeti ve biatla)
• Kâdisiye Savaşı: H. 15 / M. 636 (Sâsânî ordusuna karşı kazanılan kritik zafer, Irak kapılarının açılması)
• Kudüs’ün Fethi ve Anahtarların Teslimi: H. 17 / M. 638 (Şehrin bizzat Hz. Ömer tarafından patrikten teslim alınması)
• Nihâvend Savaşı (Sâsânîlerin Çöküşü): H. 21 / M. 642 (İran’ın fethinin tamamlanması)
• Şehadeti ve Vefatı: H. 26 Zilhicce 23 / M. 3 Kasım 644 (Ebû Lü’lüe tarafından hançerlenmesi)

OLAYIN VE ŞAHSIN TARİHÎ ROLÜ

• Fütûhât Hareketleri: Suriye, Filistin, İran, Irak ve Mısır toprakları tamamen İslam devletinin sınırlarına dahil edilmiş, Bizans ağır bir darbe alırken Sâsânî İmparatorluğu tamamen tarihten silinmiştir.
• Adalet ve Şûra Sistemi: Devlet yönetiminde istişareye (şûra) büyük önem vermiş, gayrimüslim tebaanın (zimmîler) haklarını koruyan adil hukuk sistemleri geliştirmiştir.

KURUMSAL VE MEDENÎ GELİŞMELER

• Hicrî Takvimin Kabulü: H. 16 (M. 637) yılında devlet işlerindeki tarih karışıklığını önlemek adına Hz. Peygamber’in hicretini başlangıç alan Hicrî Takvim sistemi yürürlüğe konmuştur.
• Divan Teşkilatı ve Beytülmâl: Sınırların genişlemesiyle birlikte ordunun ve devlet görevlilerinin maaşlarını, ganimetleri ve vergileri sistemli kaydetmek için “Dîvân” teşkilatı kurulmuş, Beytülmâl merkezi bir devlet hazinesi haline getirilmiştir.
• İdari Yapı ve Kadılık (Yargı): Ülke eyaletlere bölünerek valiler atanmış; valilerden bağımsız çalışacak, doğrudan merkeze bağlı ilk sistemli mahkeme ve kadılık (yargı) yapısı oluşturulmuştur. Ordu için daimi ordugah şehirleri (Kûfe, Basra, Fustat) inşa edilmiştir.

KAYNAKÇA

• Fayda, Mustafa (2007). “Ömer”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 34, ss. 44-53.
• Yıldız, Hakkı Dursun (1994). “Dört Halife Dönemi”, Doğuştan Günümüze Büyük İslam Tarihi, Cilt 2, ss. 115-210.

KAYNAK: islamvetarih.com