Beytülhikme ve Abbâsî İlim Merkezleri Kronolojisi

Bağdat’ta kurulan Beytülhikme başta olmak üzere Abbâsî ilim merkezleri; Antik Yunan, Hint ve Sâsânî akademilerinin birikimini İslam düşüncesiyle yoğurarak dünya bilim tarihinin seyrini değiştiren devasa enstitülerdir.

KRONOLOJİK TARİHLER (HİCRÎ / MİLADÎ)

• Kütüphanenin Temellerinin Atılması: H. 145 – 158 / M. 762 – 775 (Halife Mansûr’un saray kütüphanesi – Hizanetü’l-Hikme)
• Akademiye Dönüşme ve Altın Çağ: H. 215 / M. 830 (Halife Me’mûn dönemi kurumsallaşması)
• Büyük Tercüme Akımı Dönemi: H. 198 – 218 / M. 813 – 833 (Felsefe, matematik ve astronomi eserlerinin çevrilmesi)
• Moğollar Tarafından Yok Edilmesi: H. 656 / M. 1258 (Kütüphanedeki milyonlarca el yazmasının Dicle Nehri’ne dökülmesi)

OLAYIN VE ŞAHSIN TARİHÎ ROLÜ

• Dünya Bilim Mirasının Kurtarılması: Huneyn b. İshâk gibi hıristiyan ve müslüman alimlerin başkanlığındaki tercüme heyetleri; Aristo, Eflatun, Öklid ve Batlamyus’un eserlerini Arapçaya çevirerek yok olmaktan kurtarmış ve üzerine kendi özgün buluşlarını eklemiştir.
• Gözlemevleri ve Matematik Devrimi: Beytülhikme bünyesinde dünyanın ilk sistemli gözlemevleri (Şemmâsiye ve Kasiyûn) kurulmuş; cebir ilminin kurucusu Hârizmî, logaritma ve sıfır kavramını dünya bilim literatürüne burada kazandırmıştır.

KURUMSAL VE MEDENÎ GELİŞMELER

• Maddi Teşvik Sistemi: Halife Me’mûn’un, çevrilen ya da yazılan telif eserlerin ağırlığınca altın ödül vermesi, dünya tarihinin ilk devlet destekli “Ar-Ge” ve telif hakkı sistemidir.
• Büyük Kütüphane Modeli: Akademinin içinde devasa bir kütüphane, tercüme odaları, tartışma salonları ve astronomi haritalarının çizildiği kartografya merkezleri tek bir çatı altında toplanmıştır.

KAYNAKÇA

• Çağrıcı, Mustafa (1992). “Beytülhikme”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 6, ss. 88-90.
• Kaya, Mahmut (1999). “İslam Felsefesi ve Tercüme Akademileri”, Klasik Yayınları, ss. 67-104.

KAYNAK: islamvetarih.com