Kurtuba Halifeliği ve Saray Kütüphanesi Kronolojisi

Endülüs’ün siyasi ve kültürel olarak zirveye ulaştığı Kurtuba Halifeliği dönemi; 400.000 ciltlik devasa kütüphanesi, medreseleri ve yetiştirdiği İbn Hazm gibi dev alimlerle Avrupa topraklarında bir aydınlanma meşalesi yakmıştır.

KRONOLOJİK TARİHLER (HİCRÎ / MİLADÎ)

• Halifeliğin İlan Edilmesi: H. 316 / M. 929 (III. Abdurrahman’ın “Emîrü’l-mü’minîn” unvanını alması)
• II. Hakem Dönemi ve Kütüphanenin Zirvesi: H. 350 – 366 / M. 961 – 976 (400 bin el yazmasına ulaşılması)
• İbn Hazm’ın Doğumu ve İlim Çalışmaları: H. 384 / M. 994
• Halifeliğin Yıkılışı ve Mülûkü’t-Tavâif Dönemi: H. 422 / M. 1031 (Merkezi otoritenin parçalanması)

OLAYIN VE ŞAHSIN TARİHÎ ROLÜ

• Kültürel Güç Savaşları: Kurtuba Halifeliği, Bağdat’taki Abbâsî halifelerine karşı sadece askeri değil, kültürel bir meydan okuma başlatmıştır. II. Hakem, İslam dünyasındaki en değerli ve nadir el yazmalarını astronomik fiyatlarla satın alarak Kurtuba’ya getirtmiştir.
• İbn Hazm’ın Mirası: Bu zengin kütüphane ortamında yetişen İbn Hazm, dinler ve mezhepler tarihi alanında dünyanın ilk objektif eleştirel kaynaklarından birini yazmış ve Zahirî mezhebini sistemleştirmiştir.

KURUMSAL VE MEDENÎ GELİŞMELER

• Kurtuba Saray Kütüphanesi Düzeni: 400.000 ciltlik kütüphanede el yazmalarının sadece isimlerini içeren fihrist (katalog) kitaplarının bile 44 ciltten oluştuğu tarihi belgelerde zikredilir. Kütüphanede yüzlerce kadın hattat ve müstensih (kitap çoğaltıcı) istihdam edilmiştir.
• Üniversiteleşme (Kurtuba Medresesi): Kurtuba Ulu Camii bünyesinde kurulan yüksek ihtisas merkezi, Hristiyan Avrupa’dan gelen öğrencileri de ağırlayarak modern Avrupa üniversitelerinin akademik şablonunu ve cübbe geleneğini oluşturmuştur.

KAYNAKÇA

• Özdemir, Mehmet (2002). “Kurtuba Halifeliği”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt 43, Sayı 1, ss. 115-132.
• Gazi, Muhammed (2011). “Endülüs’te Kütüphaneler ve Kültürel Hayat”, İslami Araştırmalar Dergisi, Cilt 22, ss. 45-58.

KAYNAK: islamvetarih.com