1500 | Burcî Memlûk Devleti İçinde Siyasi Taht Değişimi
Mısır ve Suriye coğrafyasında hüküm süren Burcî Memlûk Sultanlığı bünyesinde taht çalkantıları yaşandı. Hükümdar Zahir Kanauh, askeri bir hamle ve siyasi mücadele neticesinde Eşref Canbalat tarafından devrilerek yerine yeni sultan ilan edildi.
1501 | Şah İsmail Tarafından Safevî Hanedanlığı’nın Kurulması
Şah I. İsmail, Tebriz’i ele geçirerek İran coğrafyasında köklü dönüşümlere yol açacak olan Safevî Devleti’ni resmen kurdu. Bu kuruluşla birlikte On İki İmam Şiîliği devletin resmi mezhebi ve ideolojisi haline getirildi.
1507 | Portekizlilerin Basra Körfezi’nde Tahkimatlar Kurması
Afonso de Albuquerque komutasındaki sömürgeci Portekiz donanması, İslam dünyasının can damarlarından biri olan Basra Körfezi’ne girerek ticari ve askeri rotaları kontrol etmek amacıyla stratejik kaleler inşa etti.
1508 | Akkoyunlu Devleti’nin Yıkılışı ve Safevî İlhaki
Doğu Anadolu ve İran hattında hüküm süren Türkmen devleti Akkoyunlular, Safevî hükümdarı Şah İsmail’in askeri harekatı neticesinde resmen tarih sahnesinden silindi; toprakları tamamen Safevî sınırlarına katıldı.
1511 | Portekizlilerin Malakka’yı Müslümanlardan Geri Alması
Sömürgeci komutan Albuquerque liderliğindeki Portekiz askeri kuvvetleri, Güneydoğu Asya’nın en stratejik Müslüman liman kentlerinden ve ticaret merkezlerinden biri olan Malakka Sultanlığı topraklarını istila ederek ele geçirdi.
1512 | Sultan I. Selim Han’ın Osmanlı Tahtına Çıkışı
Osmanlı Devleti’nde askeri ricalin ve yeniçerilerin desteğini alan Yavuz Sultan Selim, babası II. Bayezid’in feragatiyle Osmanlı tahtına oturdu; saltanatı boyunca yönünü tamamen doğudaki İslam topraklarına çevirdi.
1514 | Çaldıran Muharebesi ve Osmanlı Zaferi
Yavuz Sultan Selim komutasındaki Osmanlı ordusu ile Şah İsmail ideresindeki Safevî ordusu Çaldıran ovasında karşı karşıya geldi. Osmanlı’nın ateşli silah üstünlüğüyle kazandığı bu zafer, Safevî yayılmasını durdurdu ve Doğu Anadolu’yu emniyete aldı.
1516 | Mercidâbık Muharebesi ve Suriye’nin Osmanlı İdaresine Geçmesi
Osmanlılar ile Memlûk ordusu arasında Halep yakınlarında gerçekleşen Mercidâbık Muharebesi Osmanlı’nın kesin zaferiyle sonuçlandı. Memlûk Sultanı Kansu Gavri savaş meydanında vefat etti ve Suriye kapıları Osmanlı’ya açıldı.
1517 | Ridâniye Muharebesi, Kahire’nin Fethi ve Memlûklerin Sonu
Yavuz Sultan Selim, Sina çölünü geçerek Memlûklerin son direniş hattı olan Ridâniye Muharebesi’nde Tomanbay’ın ordusunu mağlup etti. Mısır tamamen fethedildi, Memlûk Sultanlığı yıkıldı ve Hicaz bölgesiyle birlikte Hilafet makamı resmen Osmanlı hanedanına intikal etti.
1520 | Kanunî Sultan Süleyman Döneminin Başlaması
Osmanlı tarihinin en uzun süre tahtta kalan ve batıda “Muhteşem” olarak anılan hükümdarı Kanunî Sultan Süleyman, babası Yavuz Sultan Selim’in vefatının ardından rakipsiz bir şekilde Osmanlı tahtına cülus etti.
1526 | Mohaç Muharebesi ve Macar Kralının Ölümü
Osmanlı ordusu, Macaristan Krallığı ordusunu Mohaç ovasında iki saat gibi kısa bir sürede tarihi bir bozguna uğrattı. Macaristan Kralı II. Lajos savaş meydanından kaçarken bataklıkta boğularak öldü; Orta Avrupa’da Osmanlı üstünlüğü kesinleşti.
1526 | Birinci Panipat Muharebesi ve Babür İmparatorluğu’nun Kuruluşu
Hindistan alt kıtasında kader tayin edici bir savaş yaşandı; Emir Timur’un torunlarından olan Babür Şah, Panipat Muharebesi’nde Delhi Sultanı İbrahim Lûdî’yi mağlup ederek Lûdî hanedanlığına son verdi. Babür, devletin başkentini Delhi ve Agra yaparak köklü Babür İmparatorluğu’nu kurdu.
1528 | Budin Kalesi’nin Osmanlı Ordusunca Ele Geçirilmesi
Kanunî Sultan Süleyman komutasındaki Türk ordusu, Macaristan coğrafyasının en önemli stratejik kilidi ve merkezi olan Budin (Budapeşte) Kalesi’ni fethederek doğrudan Osmanlı idari sınırlarına dahil etti.
1529 | Birinci Viyana Kuşatması ve Ordunun Geri Çekilmesi
Avusturya üzerine yürüyen Kanunî Sultan Süleyman, Habsburg hanedanlığının merkezi olan Viyana’yı kuşattı. Ancak kış şartlarının yaklaşması, ağır kuşatma toplarının getirilmemesi ve lojistik imkansızlıklar sebebiyle kuşatma kaldırılarak geri çekilme gerçekleştirildi.
1550 | Mimar Sinan Tarafından Süleymaniye Camii’nin İnşası
Osmanlı başmimarı koca Mimar Sinan, İstanbul’da dünya mimarlık tarihinin şaheserlerinden ve İslam medeniyetinin zirve eserlerinden biri olan Süleymaniye Camii ve Külliyesi’nin inşasına başladı. Aynı dönemde Sumatra adasında sömürge karşıtı Açe Müslüman Krallığı büyük bir yükseliş trendine girdi; İslamiyet hızla Cava, Moluk Adaları ve Borneo coğrafyasında yayılmaya devam etti.
1556 | Kanunî Sultan Süleyman’ın Vefatı ve Sultan II. Selim Dönemi
Zigetvar seferi esnasında ömrünü cihat meydanlarında geçiren büyük Osmanlı padişahı Kanunî Sultan Süleyman vefat etti; yerine oğlu Sultan II. Selim (Sarı Selim) devlet idaresini devraldı.
1568 | Endülüs Müslümanlarının İspanya’da Alpujarra Ayaklanması
Katolik krallıklar tarafından zorla Hristiyanlaştırılmaya ve engizisyon mahkemelerinde katledilmeye çalışılan Endülüs bakiye Müslümanları (Moriscolar), İspanya’nın güneyindeki Alpujarra dağlık bölgesinde haklarını aramak ve inançlarını korumak adına büyük bir direniş ve isyan hareketi başlattı.
1571 | İnebahtı Deniz Muharebesi ve Osmanlı Donanmasının Yenilgisi
Papalık, Venedik ve İspanya ittifakından oluşan Haçlı donanması, İnebahtı (Lepanto) yakınlarında Osmanlı donanmasını ağır bir yenilgiye uğrattı. Bu mağlubiyet Osmanlı’nın Akdeniz’deki mutlak hamiliğine kısa süreli darbe vursa da Sadrazam Sokullu Mehmed Paşa’nın gayretleriyle donanma bir yılda yeniden inşa edildi.
1578 | Vadisseyl Muharebesi ve Portekiz Kralının Öldürülmesi
Fas coğrafyasında “Üç Kral Savaşı” (Kasrü’l-Kebîr) olarak da bilinen tarihi Vadisseyl Muharebesi gerçekleşti. Osmanlı destekli Fas kuvvetleri, sömürgeci Portekiz ordusunu imha etti; Portekiz Kralı I. Sebastian savaş meydanında öldürüldü ve Fas’ın bağımsızlığı güvence altına alındı.
1588 | Safevî Şahı I. Abbas Döneminin Başlaması
İran’da Safevî tahtına çıkan Şah I. Abbas, orduda reformlar yaparak, devlet teşkilatını merkezileştirerek ve başkenti İsfahan’a taşıyarak hanedanlığın en güçlü döneminin temellerini attı.
1591 | Müsta’lî İsmâilîleri İçinde Süleymanî ve Davudî Ayrışması
Şii karakterdeki Müsta’lî İsmâilîlik fırkası bünyesinde liderlik ve veraset anlaşmazlıkları baş gösterdi; topluluk fikirsel ve coğrafi olarak resmen Süleymanîler ve Davudîler olmak üzere iki ayrı kola bölündü.
Akademik Kaynakça
- Afyoncu, Erhan. Yavuz’un Küpü: Osmanlı’nın Ortadoğu’yu Fethi. İstanbul: Yeditepe Yayınevi, 2014.
- Emecen, Feridun M. Osmanlı Klasik Çağında Siyaset. İstanbul: Kapı Yayınları, 2011.
- Finkel, Caroline. Rüyadan İmparatorluğa Osmanlı Tarihi. çev. Zülal Kılıç. İstanbul: Timaş Yayınları, 2007.
- İnalcık, Halil. Osmanlı İmparatorluğu’nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi Cilt 1. İstanbul: Eren Yayıncılık, 2000.
- Mavî, Şah İsmail ve Safevî Devleti maddeleri, TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), ilgili cilt ve sayfalar.
- Sırma, İhsan Süreyya. Kronolojik İslam Tarihi. İstanbul: Beyan Yayınları, 2019.
- Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Osmanlı Tarihi II. Cilt: İstanbul’un Fethinden Kanuni Sultan Süleyman’ın Ölümüne Kadar. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1988.
- Web Kaynağı: “Islamic History Timeline – 16th Century (1500-1599)”, Alim.org Online Islamic History and Resource Library, Erişim Tarihi: 2026.
Kaynak: islamvetarih.com