Fatih Sultan Mehmed’in İstanbul’u fethi; sadece siyasi bir çağ kapanışı değil, Osmanlı medeniyetinin imparatorluk kalıbına döküldüğü, Sahn-ı Seman Medreseleri ile ilmiye teşkilatının zirveye ulaştığı evredir.
KRONOLOJİK TARİHLER (HİCRÎ / MİLADÎ)
- İstanbul’un Fethi: H. 20 Cemâziyelevvel 857 / M. 29 Mayıs 1453 (Peygamber müjdesinin tecelli etmesi)
- Sahn-ı Seman Medreselerinin İnşası: H. 875 / M. 1470 (Fatih Külliyesi bünyesinde yüksek ihtisas akademisi)
- Süleymaniye Medreselerinin Kurulması: H. 964 / M. 1557 (Kanuni Sultan Süleyman dönemi tıp ve fen bilimleri zirvesi)
- Şeyhülislamlık Makamının Kurumsallaşması: M. 16. Yüzyıl (Zembilli Ali Efendi ve Ebussuud Efendi dönemleri)
OLAYIN VE ŞAHSIN TARİHÎ ROLÜ
- Cihanşümul İslam İmparatorluğu: İstanbul’un fethiyle Osmanlı Devleti Doğu Roma’nın mirasını devralmış, Fatih Sultan Mehmed “Sultânü’l-Berreyn ve Hâkânü’l-Bahreyn” (İki karanın ve iki denizin sultanı) unvanıyla İslam dünyasının en parlak küresel gücünü kurmuştur.
- İlmiye Teşkilatının Hiyerarşisi: Kadılık, müderrislik ve müftülük müesseseleri tek bir “İlmiye” çatısı altında toplanmış; devletin tüm hukuki ve fıkhi kararları şeyhülislamlık makamının onayına (fetva) bağlanarak kurumsal denetim sağlanmıştır.
KURUMSAL VE MEDENÎ GELİŞMELER
- Sahn-ı Seman Medrese İhtisası: Müfredatı Ali Kuşçu ve Mahmud Paşa tarafından hazırlanan bu üniversite, sekiz yüksek bölümden oluşmuştur. Felsefe (akli ilimler) ile nakli ilimler ilk kez muazzam bir dengeyle okutulmuştur.
- Kanunname-i Âl-i Osman: Fatih Sultan Mehmed tarafından örfî hukuk ile şer’î hukuku padişah otoritesiyle kodifiye eden (yazılı kanun haline getiren) ilk büyük anayasal metin yürürlüğe konmuştur.
KAYNAKÇA
- İpşirli, Mehmet (2000). “İlmiye”, TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt 22, ss. 141-145.
- Adıvar, A. Adnan (1982). “Osmanlı Türklerinde İlim”, Remzi Kitabevi, ss. 35-78.
KAYNAK: islamvetarih.com
Kaynak Göster:
Yağmur, Celal. "İstanbul’un Fethi ve Klasik Dönem Osmanlı Kurumları Kronolojisi." İslam ve Tarih. 2026. Erişim Tarihi: Ekim 3, 2026 at 03:59. https://islamvetarih.com/istanbulun-fethi-ve-klasik-donem-osmanli-kurumlari-kronolojisi/.